.
نسخه
...
چهارشنبه 29 شهريور 1396   03:05:54

**امیرالمومنین(علیه السلام) فرمودند: خدای بیامرزد آن بنده‌ای را که بیندیشد و عبرت گیرد، و ادبار و پشت کردن‌ها و روی‌آوری آنچه حاضر است را با دیده عبرت بنگرد.  بحار، جلد70، صفحه 119.**      تاریخ را جدی بگیرید و با دقت نگاه کنید، ببینید چه اتفاقی افتاده است. عبرت از گذشتگان، درس و آموزش قرآن است.       مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از پاسداران- 1374/10/15**               اقتصاد مقاومتی؛ تولید و اشتغال

 
  • ارسال به دوستان
نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
1395/11/20 چهارشنبه
مساجد استان قزوین
پایگاه‌های انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک: مساجد (کتاب پنجم): مساجد استان قزوین، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی، چاپ اول، 1395، ششصد صفحه
کتاب پنجم از مجموعه پایگاه‌های انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک (مساجد)، به مساجد استان قزوین اختصاص یافته است. این کتاب از نظر ساختار به مانند دیگر کتاب‌های این مجموعه شامل بخش‌های زیر است:
•   سخن ناشر (صفحات پنج تا هفت)
•   مقدمه ی مؤلف (صفحات نه تا سی و هفت)
•   اسناد (صفحات 1-495)
•   فهرست اعلام(صفحات497-520)
•   ضمائم(صفحات 521-536)
•   تصاویر (شامل بیست و دو عکس، صفحات 537 - 559)
محدوده زمانی
اسناد این مجموعه با تلگراف شماره340، تاریخ: 23/11/1341 آغاز می شود. (صفحه1) چند روز قبل (6بهمن1341) رژیم شاه، اصول شش‌گانه موسوم به انقلاب سفید را به همه پُرسی (Referendum) گذاشته بود. این همه پرسی و البته پیش از آن تصویب‌نامه انجمن‌های ایالتی و ولایتی (مهر-آذرماه1341) با واکنش سخت علما و روحانیون روبه رو شده بود. در چنین شرایطی احتمال تداوم فعالیت‌های سازمان یافته روحانیون انقلابی به ویژه در شبهای احیاء ماه مبارک رمضان (شبهای19، 21 و23) ، دستگاه انتظامی و امنیتی رژیم را به تکاپو انداخته بود. اولین سند این مجموعه این فضا را توصیف کرده است. آخرین سند مجموعه حاضر (سند شماره3851/25هـ) گزارش ساواک زنجان به اداره کل سوم(312)ساواک است و تجمع مردم قزوین در مسجد شاه این شهر در روز 23/10/1357را توصیف کرده است. خواننده این اسناد 16 سال تاریخ مبارزات مردم قزوین را- البته با تکیه بر نقش و جایگاه مساجد- مرور خواهد کرد. همان گونه که مؤلف توضیح داده است پیش از این، در روزشمار انقلاب اسلامی در اسناد قزوین (4جلدی، تهران مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1393) اسناد مربوط به مبارزات مردم قزوین در انقلاب اسلامی منتشر شده است. کتاب حاضر فهم بخشی دیگر از تاریخ قزوین را ممکن می سازد.
انواع اسناد
اسناد این مجموعه از نظر فُرم و منشأ متفاوت هستند. این سندها در محیط‌های امنیتی و انتظامی تولید شده اند. اسناد گاه حاوی اخبار دست اول از یک رویداد هستند و گاه مکاتبات اداری را بازتاب داده اند. مهم ترین گونه‌های سندی این مجموعه را چنین می توان بر شمرد:
1. گزارش‌های دست اول منابع ساواک (به عنوان نمونه نک: سند شماره: 3812/23ه، تاریخ: 28/9/1350، صص 88 - 89، سند شماره: 3811/23ه، تاریخ: 28/9/1350، ص90، سند شماره: 2266/23ه، تاریخ: 6/6/1351، ص149) این گزارش‌ها دربردارنده توصیفات دست اول از رویدادهای انقلاب در قزوین هستند و توسط منابع ساواک که در ساختار خبرگیری این سازمان با نام شنبه رمزگذاری شده اند، تولید و وارد ساختار سلسله مراتبی سازمان شده اند. به پیوست بعضی از این گزارش‌ها، اعلامیه‌های منتشر شده انقلابیون نیز آمده است. اعلامیه‌های پیوست ارزش خاصی به این دسته از اسناد داده است. (نک: سند شماره: 1006، تاریخ: 17/12/1353، صص 212 - 215)
2. گزارش‌های شهربانی (نک: سند شماره: 2111/5، تاریخ: 16/3/1343، ص51، سند شماره: 4443/5، تاریخ:  18/7/1353، ص198، سند شماره: 4620/5، تاریخ: 29/7/1353، ص 199) این اسناد نیز مانند گزارش‌های منابع ساواک، حاوی گزارش‌های دست اول از فعالیت‌های انقلابی در قزوین هستند  و دارای ارزش ویژه‌ای برای فهم رویدادها هستند. گزارش‌های شهربانی پس از انعکاس به ساواک، خود مبنای گزارش‌های درون سازمانی و تحلیل‌های سلسله مراتبی کارشناسان آن سازمان واقع می شدند. (نک: سند شماره: 3752/23ه، تاریخ: 20/11/1353، ص 209) برخی گزارش‌های ژاندارمری از فعالیت‌های انقلابی در روستاها نیز در زمره این نوع گزارش‌ها قرار می‌گیرند و ارزش مشابهی برای تاریخ روستایی این منطقه دارند. (سند شماره: 127/1-2-501، تاریخ: 20/3/2537، ص305، سند شماره: 20/66/04/507، تاریخ: 24/5/2537، ص 348)
3. مکاتبات درون سازمانی ساواک؛ (به عنوان نمونه نک: سند شماره: 181/ق ز، تاریخ: 8/2/1342، ص3، سند شماره:8352/333، تاریخ: 30/2/1342، صص 5-8، سند شماره: 3526/23ه، تاریخ: 8/11/1353، ص 208)
4. مکاتبات و اسناد برون سازمانی (صورت جلسه کمیته امنیتی، مورخه 4/3/1342، ص 11 - 12، صورت جلسه شورای هماهنگی منطقه فرمانداری نظامی قزوین و حومه، مورخه 17/9/1357، صص 448-449، مکاتبات شهربانی: سند شماره: 3758/5، تاریخ: 22/3/1342، ص15، مکاتبات ساواک با ژاندارمری؛ سند شماره: 4241/ق ز، تاریخ: 30/9/1343، ص59، مکاتبات ژاندارمری با ساواک؛ سند شماره: 123/168/221، تاریخ: 21/11/1350، ص107)
مبارزات مردم قزوین
این سناد مبارزات مردم قزوین از سال 1341 تا 1357 را به تصویر کشیده‌اند. در این اسنا برخی فعالیت‌های انقلابیون چون تعطیلی بازار و خودداری از اقامه نماز جماعت در مساجد (تلگراف مورخه 18/3/1342 و سند شماره: 3758/5، تاریخ: 22/3/1342، ص15، سند شماره: 3995/5، تاریخ: 29/3/1342، ص19، سند شماره: 3632/23ه، تاریخ: 21/10/2536، ص260، سند شماره: 3644/23ه، تاریخ: 24/10/2536، ص265، سند مورخه 9/1/2537، ص280)، انتشار اعلامیه (سند شماره: 4013/5، تاریخ: 30/3/1342، ص20، سند مورخه 2 /11/1350، ص96، سند شماره: 4218/23ه، تاریخ: 25/12/1353، ص220) تظاهرات و راه پیمایی (سند شماره: 1395/23ه، تاریخ: 20/5/2537، ص340، سند شماره: 1403/23ه، تاریخ: 22/5/2537، صص 344 - 345) به تصویر کشیده شده است.
مطالعه این اسناد نشان می دهد که انقلابیون در قزوین در پیوندی تنگاتنگ به انقلابیون دیگر شهرها و مناطق ایران، مبارزات انقلابی را تداوم می‌بخشیده‌اند. خواننده این اسناد حضور مردم انقلابی قزوین در سرفصل‌های مهم انقلاب چون خرداد1342 (نک: اسناد و گزارش‌های متعدد، صص 13 - 22) تحریم عضویت در حزب رستاخیز (نک: سند شماره:697/23، تاریخ: 22/2/1354) برگزاری مجالس ترحیم شهید آیت‌الله حاج آقا مصطفی خمینی (سند شماره: 3199/23ه، تاریخ: 16/8/2536، صص 248 - 249) رویدادهای 17 و 19 دی ماه 1356 قم - که در اعتراض به انتشار مقاله احمد رشیدی مطلق در روزنامه اطلاعات شکل گرفت - (سند شماره: 3729/23ه، تاریخ: 6/11/2536، صص 269 - 271) رویداد 29بهمن 1356 تبریز (سند شماره: 3969/23ه، تاریخ: 15/12/2536، ص276، سند مورخه 9/1/2537، ص 280، سند شماره: 151/23ه، تاریخ: 10/1/2537، ص 283) تحریم جشن‌ها و اعیاد (صفحه 321 و گزارش مورخه 31/4/2537، ص 322، سند شماره: 1234/23ه، تاریخ: 31/4/2537، ص 323) اعتراض به سخت‌گیریهای دولت عراق نسبت به حضرت امام خمینی(ره) در آبان ماه سال1357 (نک: سند شماره: 352 ک 80، تاریخ: 10/7/1357، ص418) اعتصابات به ویژه در شرکت‌ها و کارخانه‌ها (سند مورخه 13/9/1357، صص 344 - 345) تعطیلی مدارس (سند شماره:2468/23ه، تاریخ: 26/9/1357، صص 464-465) نمونه‌‌هایی از هماهنگی فعالیت‌های انقلابی مردم قزوین با دیگر مناطق را نشان می‌دهد.
این اسناد به روشنی گواه نقش فعال روحانیت در مبارزات انقلاب اسلامی در قزوین است. روحانیون انقلابی مسجد را به سنگر مبارزه علیه رژیم شاهنشاهی تبدیل کرده بودند. به کمک این اسناد می توان فهرستی از روحانیون انقلابی (آیت‌الله حاج سید عباس ابوترابی، آیت الله سیدابوالحسن رفیعی، حجت‌الاسلام سید محمد حیاتی معروف به شهاب و.....) و مساجد قزوین (مسجد آقاسیدعلی، مسجد جامع، مسجد سلطانی، پیغمبریه، حاجی اسماعیل و ......) را بازسازی کرد که طی سالهای 1341 تا 1357 شعله مبارزات انقلابی در قزوین را همچنان فروزان نگه داشته‌اند.(نک: اطلاعیه مورخه 5/2/1342، ص2، سند شماره: 181/ق ز، تاریخ: 28/2/1342، ص3، سند شماره: 3903/5، تاریخ: 27/3/1342، ص16، سند شماره: 3995/5، 29/3/1342، ص19، سند شماره 25171، تاریخ: 19/11/1342، ص47)
اسناد این مجموعه ساختاری پویا از مساجد و روحانیون انقلابی را تصویر می کنند که در ارتباط با روحانیون و مساجد دیگر شهرها و استانها و در تبعیت از رهبری حضرت امام خمینی(ره) کانون‌های مبارزه علیه رژیم پهلوی را همچنان گرم و پویا نگه داشته اند. (سند شماره: 6283 س ت، تاریخ: 1/4/1342، ص21، سند شماره: 2386/23ه، تاریخ: 11/9/1349، ص67، سند شماره: 70س/5، تاریخ: 26/8/1350، ص83، سند شماره: 1250/23ه، تاریخ: 28/3/1351، ص140)
با مطالعه این اسناد و به ویژه محتوای سخنرانی‌های روحانیون می توان دریافت که روحانیت انقلابی تفسیری دو قطبی از تاریخ ارائه می‌کرد. در این تفسیر تاریخ صحنه جدال و کشاکش دو نیروی حق و باطل بود. این نبرد در در ازای تاریخ به شکل نبرد پیامبران و امامان (ع) (ابراهیم، موسی، امامان شیعه ) و مخالفینشان (نمرود، فرعون، خلفای اموی عباسی چون یزید، حجاج‌بن‌یوسف ثقفی، منصور دوانیقی و.....) بروز می‌یافت. این تفسیر به گونه ای طراحی و ارائه می شد که مردم به روشنی در می‌یافتند جدال حق و باطل تا روزگار کنونی ادامه یافته است. این بازسازی تاریخ در سخنرانی‌های روحانیون در مساجد به ظرافت و دقت ارائه می‌شد و سبب تداوم مبارزات انقلابی مردم می‌شد.(نک: سند شماره: 181/ق ز، تاریخ: 28/2/1342، ص3، سند شماره: 595/23ه، تاریخ: 11/2/1351، ص126، سند شماره: 3734/23ه، تاریخ: 6/11/12536، ص267)
در این کانون‌ها از سیاست‌ها فرهنگی رژیم (مسئله حجاب، مجلات رادیو و تلویزیون و......) انتقاد می‌شد. (سند شماره: 2312/23ه، تاریخ: 28/8/1349، ص 65، سند شماره: 2388/23ه، تاریخ: 11/9/1349، ص 68، سند شماره: 6324/5، تاریخ: 24/11/1350، ص 108، سند شماره: 8354/5، تاریخ: 18/2/1351، ص 130، سند شماره: 791/23ه، تاریخ: 25/2/1351، ص 134، سند شماره: 1697/23ه، تاریخ: 26/4/1351، ص 143)
بخشی از این فعالیت‌های انقلابی در پوشش کلاس‌های قرائت و تفسیر قرآن، تدریس زبان عربی و در قالب هیئت‌های مذهبی (هیئت فیض بخش، هیئت انصارالمهدی، هیئت جوانان متوسل به طفلان مسلم، کانون ناشرین حق، مجمع ادبی جوانان شهرستان قزوین) انجام می‌گرفت.(سند شماره: 5328/316، تاریخ: 20/12/1349، ص 70، سند شماره: 919/23ه، تاریخ: 10/3/1350، ص 74، سند شماره: 276/23ه، تاریخ: 20/1/1351، ص 122، سند شماره: 1450/23ه، تاریخ: 11/4/1351، ص 142، سند شماره: 2227/23ه، تاریخ: 7/6/1351، ص 151، سند شماره: 2967/23ه، تاریخ: 18/9/1352، ص 170)
در این اسناد می‌توان نقش و جایگاه گروه‌ها و قشرهای مختلف مردم قزوین در مبارزات انقلاب اسلامی طی سال‌های دهه چهل و پنجاه را به نظاره نشست. کارمندان ادارات، بازاریان و پیشه‌وران شهری، دانشجویان (نک: سند شماره: 2301/23ه، تاریخ: 27/8/1349، ص 63 سند شماره: 2/س/5، تاریخ: 20/1/1351، ص 123، سند شماره: 744/5، تاریخ: 21/2/1351، ص 131، سند شماره: 698/23ه، تاریخ: 23/2/1352، ص 157، سند شماره: 1439/23ه، تاریخ: 19/4/1353، صص 190 - 191، سند شماره:1006، تاریخ: 24/5/2537، ص 349) در سند شماره:3242، تاریخ: 28/3/1342 از فعالیت‌های انقلابی روستاییان سخن رفته است. (همان، ص 17 نیز سند شماره: 277/02/501، تاریخ: 21/8/2536، ص 252، سند شماره: 127/1-2-501، تاریخ: 20/3/2537، ص305، سند شماره: 20/66/04/507، تاریخ: 24/5/2537، ص 348)
پژوهشگران تاریخ انقلاب اسلامی و خوانندگان علاقه‌مند به این بخش از تاریخ ایران، این مجموعه اسناد را برای فهم تاریخ انقلاب در قزوین مفید خواهند یافت. آنها با مطالعه این سندها همگام با روحانیت و مردم رویدادهای انقلاب اسلامی در قزوین را مرور خواهند کرد و با روند انقلاب و گسترش و تعمیق آن در این ناحیه از کشورمان آشنا خواهند شد. تحقق چنین هدفی، آرزوی مرکز بررسی اسناد تاریخی انقلاب اسلامی از انتشار مجموعه‌های سندی تحقق خواهد یافت.
  نام   نظر    
   
  پست الكترونيك  
   
  وب سایت  
   
     

نظرات
نام   نظر    
 
پست الكترونيك    
 
وب سایت  
 
 
نسخه قابل چاپ