.
نسخه
...
دوشنبه 29 آبان 1396   03:44:51

**امیرالمومنین(ع) فرموند: آنچه از به خاک افتادن (گورستانهای) مردم روزگارهای گذشته می‌بینید عبرت گیرید. (م18287- ح20)-(المعجم المفهرس لالفاظ نهج‌البلاغه از خطبه 161-9)** ذخیرۀ تاریخ گذشته و حوادث گذشته را از عزیزترین ذخایر بدانید. آن را مبادا مورد غفلت قرار دهید که این غفلت، خسارت‌های بزرگی به بار خواهد آورد. مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از فرماندهان سپاه  1378/6/24**               اقتصاد مقاومتی؛ تولید و اشتغال

 
  • ارسال به دوستان
نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
کد تصویری :
 
1395/12/24 سه شنبه
حبیب الله ثابت پاسال
کتاب بیست ونهم از مجموعه رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک به حبیب ثابت پاسال(معروف به ثابت پاسال؛ زندگی:1282-1368ش) اختصاص یافته است. (تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1395) این کتاب شامل بخش های زیر است:
• سخن ناشر (صفحات پنج و شش)
• مقدمه (صفحات هفت تا پنجاه و یک)
• اسناد (صفحات 1-372)
• فهرست اعلام(صفحات373-388)
• ضمائم (صفحات389-424)
• تصاویر (دوازده تصویر، صفحات 425-433)
     مؤلف کتاب در مقدمه به زندگینامه، تحصیلات، خانواده، جایگاه ثابت پاسال در تشکیلات بهائیت و فعالیت های اقتصادی وی پرداخته است. بخشی از مقدمه به راه اندازی شرکت تلویزیون ایران و مسائل مربوط به آن اختصاص یافته است.(همان، صفحات بیست و شش تا سی و دو) روابط ثابت پاسال با خاندان پهلوی، فراماسونری، ساواک و قاچاق مواد مخدر از دیگر مطالب مطرح شده در مقدمه هستند. (همان، صفحات چهل تا چهل و نه)
اسناد
الف)محدوده زمانی: اسناد این مجموعه با خبر مربوط به افتتاح فرستنده تلویزیون توسط محمدرضاشاه آغاز می شود. این سند در واقع بریده اخبار روزنامه ها در باره این رویداد است.(سندشماره9727، تاریخ:13/3/1337، صفحه1) اسناد مربوط به عضویت ثابت پاسال در کلوپ روتاری تهران(TEHRAN ROTARY CLUB) اسناد پایانی کتاب هستند. این اسناد بدون تاریخ هستند؛ آخرین سند دارای تاریخ این مجموعه سندشماره5/ح ک، تاریخ:8/1/1357(همان، ص366) و مربوط به بانک ایرانیان(تنظیم ترازنامه و حساب سود و زیان بانک در پایان اسفندماه1356) است. با در نظر گرفتن دو سند یاد شده می توان گفت اسناد این مجموعه،محدوده زمانی بیست ساله (از خرداد1337تا فروردین1357) را پوشش داده اند. این اسناد گزارش های منقطع اما متعددی از زندگی و فعالیت های حبیب ثابت پاسال را ارائه می کنند. این گزارش ها در پیوند با مقدمه مفصل مؤلف و اعلام گویاسازی شده تصویری از حبیب ثابت پاسال را پیش چشم خواننده می گذارند.
ب) تنوع و گوناگونی اسناد: اسناد این مجموعه از نظر چگونگی شکل گیری و محیطی که در آن تولید شده اند، متنوع هستند. نظر به تنوع منشأ و مبدأ شکل گیری اسناد، اعتبار و میزان درستی و نادرستی اخبار موجود در آنها نیز متفاوت است. از این رو خواننده اسناد نخست باید بداند که با مجموعه متنوعی از اسنادی روبه روست که اعتبار اخبار موجود در متن آنها به یک میزان نیست. با این حال این تنوع برای خوانندگان حرفه ای و پژوهندگان متخصص تاریخ انقلاب اسلامی جالب خواهد بود و آنها را به سنجش و نقد طیف متنوعی از اسناد دست اول ترغیب خواهد کرد. برخی از گونه های سندی این مجموعه را می توان چنین برشمرد:
• سندهای که در سازمان اطلاعات و امنیت کشور تهیه شده اند و می توان آنها را به گونه های کوچکتر تقسیم کرد. این اسناد گاه دربردارنده اطلاعات دست اول و روایت راوی اول شخص ماجرا از وقوع یک واقعه و گاه مبتنی بر گزارش های منابع-حاضر در ماجرا-هستند. گزارش اطلاعات داخلی ساواک (سندشماره4-3، تاریخ:17/3/1338، همان، ص19) و برخی گزارشها پیرامون اعتراض به برنامه های تلویزیون(سندشماره1094/3/1/ج، تاریخ:7/9/1338، همان، ص25) نمونه های از این دست هستند. گزارش محرمانه رئیس ساواک قم و دیدار وی با آیت الله بروجردی درباره تلویزیون نمونه ای جالب و خواندنی است. این گزارش البته به اختلافات شهربانی و ساواک هم اشارات صریحی دارد.(نک: سندشماره2047، تاریخ:9/10/1338، همان، صفحات27-26) برگ خلاصه سوابق افراد نیز در زمره این اسناد است و گاه دربردارنده اطلاعات مفیدی درباره افراد و فعالیت های مختلف آنهاست.(نک: سند مورخه:22/3/1344، همان، صفحه212) استعلامیه ها صورت مفصل تری از برگ خلاصه سوابق هستند و اطلاعات بیشتری را در خود دارند. (سند مورخه23/8/1344، صفحات226-228)
• بازنویسی اخبار روزنامه ها و نشریات(سندشماره9727،تاریخ:13/7/1337، همان، صفحه1،سند مورخه 16/3/1338، خبری از روزنامه فرمان، شماره2306 درباره دعوا و جنجال در تلویزیون بین شعبان جعفری و ثابت پاسال، صفحات17-16، سند مورخه10/3/1339، مطلبی مربوط به مجله روشنفکر در مورخه5خرداد1339، همان، ص59) این گزارش ها گاه جنبه رسمی رویدادها را روایت کرده و گاه با آب و تاب به شرح آنها پرداخته اند.
• نامه های خصوصی افراد؛ این مکاتبات ظاهراً مطابق رویه مرسوم ساواک پس از کنترل و سانسور آنها به بایگانی های ساواک راه پیدا کرده اند. این نامه ها گاه به مسائل خصوصی اشاره دارند و چون نوشتن آنها برای ثبت در پرونده یا مسائل اداری دیگر نبوده، گاه لحن صمیمانه دارند و واقعیات زندگی خصوصی افراد را بازگو می کنند و از منظر شناخت برخی جنبه های زندگی افراد اهمیت دارند. نامه باهره ثابت (باهره باقراف یا خمسی، همسر حبیب ثابت پاسال)به پسرش هرمز نمونه ای جالب و خواندنی از این دست اسناد است. (نک: همان، صفحات36-37) نامه ثابت پاسال به محفل روحانی ملی بهائیان ایران درباره برنامه های تلویزیون نمونه دیگری از این دست است. (نامه مورخه10/2/1342، همان، صفحات208-209) این نامه در گزارش اطلاعات داخلی ساواک (سندشماره622/303، تاریخ: 16/4/1344، همان، صفحه214) مورد توجه قرار گرفته است.
• مکاتبات میان ادارات و نهادهای غیر امنیتی و گاه غیر دولتی چون باشگاه ها دسته دیگری از این اسناد را شکل می دهند. این اسناد بیرون از محیط های امنیتی تولید شده اند اما برای فهم برخی رویدادها مفید هستند.(مکاتبات اداره کل انتشارات رادیو با باشگاه ورزشی جعفری:سندشماره1061، تاریخ:21/6/1338، و سندشماره10914،تاریخ:25/6/1338، همان، صفحات21و23) نامه انجمن اسلامی مهندسین به اداره کل انتشارات رادیو در اعتراض به بخش اخبار تلویزیون (سندشماره:83، تاریخ:25/10/1339، همان، ص79) نمونه دیگری از این دست است. برخی اسناد مربوط به بانک  ایرانیان و کلوپ روتاری تهران نیز در زمره همین اسناد است.(نک: همان، صفحات366 و 370-371)
محتوای اسناد
این اسناد در نگاه اول اطلاعات متنوعی درباره زندگی و فعالیت های حبیب ثابت پاسال را در اختیار خواننده می گذارند. این اطلاعات را می توان در سه زمینه شرکت تلویزیون ایران، فعالیت های اقتصادی ثابت پاسال، اطلاعات مربوط به فعالیت های تشکیلات بهائیان در ایران تقسیم بندی کرد.
الف) بخش عمده ای از این آگاهی ها مربوط به شرکت تلویزیون ایران است. ثابت پاسال این شرکت را در 1337 شمسی تأسیس کرد. اسناد این مجموعه به این نکته اشاره دارند که عضویت حبیب ثابت پاسال و کارمندان شرکت تلویزیون ایران در تشکیلات بهائیت، چگونه بر پخش برنامه های تلویزیون اثر می نهاده است. این مسئله به ویژه در روزها و ایام مربوط به تاریخ تشکیلات بهائیت بروز و ظهور پیدا می کرد. مثلاً در روز جشن گلها (عید رضوان بهائی ها) تلویزیون ایران در صدد خودداری از اجرای برنامه های معمول بود.(همان، ص43، در این اسناد اطلاعاتی درباره اعیاد و مراسم بهائی ها وجود دارد.نک: سند مورخه4/2/1339، ص45، در برخی برنامه ها به اشعاری طاهره قره العین توجه می شد. نوع سند: گزارش سازمان اطلاعات و امنیت کشور، صفحات14-13) بی توجهی مسئولین تلویزیون به حساسیت مذهبی مردم ایران خود مسئله ای مهم بود. تجار و کسبه تهران، در 14/11/1338 شکایت و اعتراض خود را بابت عدم اجرای برنامه های ویژه به مناسبت عید مبعث و میلاد امام حسین (ع) اعلام کردند. (همان، صفحه29، نیز سند مورخه:20/11/1338، همان، ص33، نیز درباره نارضایتی از تلویزیون، نک: سند مورخه7/1/1339،صفحه40) با این حال به دلیل فشارها و اعلام نارضایتی ها، قرار شد که تلویزیون برنامه های خود را با روزهای ملی و مذهبی ایران هماهنگ کند نه مناسبت های بهائیان؛ به ثابت پاسال اعلام شد در غیر این صورت مسئولین امر تحت تعقیب قرار خواهند گرفت. در چهارم تیرماه1339 هرمز ثابت متعهد به اجرای مقررات شد.(همان، صفحه66) با این همه شرکت تلویزیون ایران به بهانه های مختلف می کوشید از اجرای برنامه در ایام مورد نظر بهائیان خودداری کند.(نک:سند مورخه25/11/1339، همان،ص86) شرکت تلویزیون ایران تلاش کرد روز کشته شدن میرزاحسینعلی نوری را با تدابیر خاصی مطابق انتظارات تشکیلات بهائیت برگزار کند اما توفیقی نیافت.(سند مورخه:11/11/1340 و سندشماره562/399/م د، تاریخ:17/12/1341، همان، صفحات132و139) در سال1341 اخباری مبنی بر تصمیم دولت برای خرید تلویزیون ایران از ثابت پاسال به گوش می رسید. (سند مورخه19/10/1341، همان، صفحات179-180، سندشماره4415/بخش312، تاریخ:17/11/1341، همان، ص182) ثابت پاسال در 1348 در نیویورک گفته بود که دولت تلویزیون را به ناحق از وی گرفته است. (سند مورخه30/11/1348، همان، صفحات281-284)
ب) در این کتاب اطلاعات مهمی درباره فعالیت های اقتصادی ثابت پاسال در قالب شرکت های مختلف وجود دارد. .(گزارش شماره2-3-5147، تاریخ:8/12/1338، موضوع: کارخانجات نوشابه های غیرالکلی، همان، ص38، سندشماره5635/20ه6، تاریخ:10/9/1348، همان، صفحه275، سند برگ خلاصه سابقه، تاریخ:22/3/1344 و اشاره به فعالیت ثابت به عنوان کارفرمای شرکت های فیروز، شیشه مینا، پپسی کولا و سهامداری جنرال طایر، همان،ص212،نیزسندشماره1236/20ج،تاریخ:8/9/1348،صفحه274وسندشماره1507/20ج، تاریخ:1/11/1348 ، همان، ص277،همچنین اطلاعاتی درباره فعالیت کارخانجات اجاق گاز(تهران) در سندهای شماره1463/323، تاریخ:25/2/1345،3487/20ه،تاریخ:15/2/1345، 10697،تاریخ: 10/3/1345، صفحات240، 241 و242 آمده است. درباره شرکت سهامی فیروز، نک:سندشماره530/20ج، تاریخ:10/4/1347، همان، صفحه256 و سندشماره11621/20ه4،تاریخ:27/4/1347، همان، صفحه259) در این کتاب می توان نارضایتی و اعتراض مردم نسبت به فعالیت های اقتصادی بهائیان را در تحریم پپسی کولا مشاهده کرد.(سندشماره2511، تاریخ:17/11/1338، همان، ص32)
ج) اسناد این مجموعه همچنین اطلاعاتی را درباره فعالیت های بهائیان(مثلاً انتخاب محفل ملی بهائیان) ارائه می کند.(سندهای شماره12002/20/الف، تاریخ:7/5/1344و11218/20ه4،تاریخ:26/4/1347،همان، صفحات 217و258) در سندشماره463/20الف، تاریخ:11/1/1345، اطلاعاتی درباره محل برگزاری جلسه محفل ملی بهائیان آمده است.(همان، ص237، نیز درباره برگزاری کنفرانس بهائیان،نک:سندشماره4508/ه4، تاریخ:11/3/1346،همان، صفحه249) اطلاعاتی درباره شرکت امناء که سازمانی بهائی بود و بر املاک و موقوفات بهائیان سراسرکشور نظارت داشت،در این اسناد آمده است.نک: سندشماره7073/16/ه، تاریخ:18/7/1344، همان، ص224 در باره این تشکیلات در سندهای شماره21903/20الف، تاریخ:26/8/1344 و 22297/20الف، تاریخ:29/8/1344، همان، صفحات230و231 اطلاعات بیشتر و دقیق تری آمده است.) گاه این اطلاعات درباره جلسات بهائیان در رده های پایین تشکیلات است. این نشست ها با عنوان تزیید معلومات بهایی برگزار می شد و اطلاعاتی درباره تصمیمات محافل و کانونهای بالادستی بهائیت در آنجا رد و بدل می شد.(سندشماره 44/10938/6ه،تاریخ:11/6/1344، صفحات 219-220) اطلاعاتی درباره فعالیت های افراد بهائی (مثلاً علی محمدورقا، عضو هیئت ایادی بهائیان در آسیا) نیز وجود دارد.(نک: گزارش ساواک استان مرکز به رئیس ساواک و مدیریت اداره کل سوم،سندشماره22298/20الف،تاریخ:29/8/1344،صفحه234،نیز سندشماره22281/20الف، تاریخ:3/9/1344، همان، ص234)ساواک هم البته خود در صدد بدست آوردن اطلاعات درباره افراد بهائی بود. (سندشماره 21312/326، تاریخ:22/6/1344، صفحه222) 
در این اسناد همچنین به فضل الله مهتدی معروف به صبحی و درگذشت وی اشاره شده است.(سندمورخه 20/8/1341، همان، صفحه170) تلویزیون ایران به خبر درگذشت وی اشاره ای نکرد و این به دلیل برگشت صبحی از بهائیت بوده است. (سند مورخه:29/8/1341، همان، ص172)
علاقمندان به تاریخ انقلاب اسلامی و پژوهندگان متخصص تاریخ این اسناد را برای فهم بخشی از تاریخ ایران سودمند خواهند یافت. با مطالعه این اسناد می توان به مسائل مهمی پیرامون حبیب ثابت پاسال، فعالیت های اقتصادی وی، شرکت تلویزیون ایران و البته فعالیت های بهائیان و تشکیلات بهائیت در ایران پی برد.
  نام   نظر    
   
  پست الكترونيك  
   
  وب سایت  
   
     

نظرات
نام   نظر    
 
پست الكترونيك    
 
وب سایت  
 
 
نسخه قابل چاپ