دستور آتش رئیس شهربانی کل کشور و روز خونین زنجان و همدان


16 آبان 1400


با روی کار آمدن دولت نظامی ارتشبد غلامرضا ازهاری در تاریخ 15 / 8 / 1357 سرکوب مردم توسط رژیم پهلوی و مقابله مردم مسلمان و انقلابی با حکومت به مرحله تازه‌ای گام نهاد. رئیس شهربانی کل کشور در همان روز رسمیت یافتن دولت نظامی بخشنامه‌ای به یگان‌های انتظامی صادر نمود و دستور داد که با شدت و با آتش گشودن بر تظاهر کنندگان آنها را سرکوب نمایند. روز 16 / 8 / 57 دو فاجعه کشتار در شهرهاى زنجان و همدان روى داد. در این زمان غالب مطبوعات در اعتصاب به سر می‌بردند و خبرها به صورت اعلامیه و شفاهی پخش می‌شد لذا خبرهاى مهمى از این دست وجود ندارد. روزنامه اطلاعات در نوزدهم دى ماه پس از پایان اعتصاب، نام چهار تن از شهداى زنجان را چنین نوشت: اصغرحیدرى، عبدالحسین جلیل‌خانى، ابوالفضل آدینه‌لو، منصور اصولى. به دنبال حوادث زنجان سرهنگ صادقى‌نیا رئیس شهربانى به عنوان بیمارى زنجان را ترک کرد و در پى آن سرتیپ کمالى که اهل زنجان است از سوى شهربانى کل براى آرام کردن اوضاع به این شهر آمد.» (کیهان هوایى، ش 302، ص 7)

در همدان نیز چهار نفر از تظاهرکنندگان به اسامی: اکبر بنائى، امیر لطفیان، حجت‌الله حسن‌آبادى و اکبر غیاثوند شهید و 18 نفر مجروح شدند.

 

[بخشنامه]

براى حفظ امنیت و جلوگیرى از ادامه تخلف عناصر آشوب‌طلب و اخلالگران از فردا مأمورین انتظامى با نهایت قدرت از هرگونه عملیات اخلالگرانه را به شدت سرکوب و در مواردی که نیاز به استعمال اسلحه باشد با نظر فرمانده مستقیم یا رئیس بلاواسطه اقدام و حتى‌المقدور کوشش نمایند بدون این که عملیات آنان جنبه انتقام جویانه داشته باشد اخلالگران را از ناحیه پایین هدف قرار دهند.

 5541 ـ15 / 8 / 57 رئیس شهربانى کشور شاهنشاهى

اصلى رمز سوزانده شد. ستواندوم بکرى

به رؤساى دوایر مربوطه اطلاع که برابر دستور اقدام و نتیجه را گزارش دهند. 16 / 8 / 57

 

*****

تظاهرات اخلالگرانه و کشته شدن هشت نفر و زخمى شدن 50 نفر در شهر زنجان

1ـ ساعت 1530 روز 16 / 8 / 57 (2537 شاهنشاهى) گروهى از جوانان و نوجوانان و قشریون مذهبى پس از خروج از مسجد ولیعهد شهر زنجان به صورت دسته‌هاى چندین نفرى در خیابان‌هاى زنجان پراکنده شده و به تظاهرات اخلالگرانه مبادرت نموده‌اند. گروهى از آشوبگران در خیابان صفا و در مقابل ساختمان سازمان اطلاعات و امنیت زنجان اجتماع و ضمن ایجاد راه‌بندان، اقدام به آتش‌افروزیهاى موضعى درسطح خیابان مذکور کرده‌اند. مأمورین انتظامى براى متفرق کردن آشوب‌طلبان وارد عمل شده‌اند که در این موقع از پشت بام‌ها و پنجره‌هاى مشرف به خیابان و همچنین از طرف آشوبگران، به سوى مأمورین سنگ پرتاب شده و متعاقباً اخلالگران با مأمورین درگیرو به زد و خورد پرداخته‌اند. مأمورین انتظامى ناگزیر به شلیک چند تیرهوائى گردیده‌اند که در نتیجه هشت نفر از عناصر آشوبگر کشته و همچنین 50 نفر ازآنها زخمى که به بیمارستان اعزام  و تحت درمان قرار گرفته‌اند.

وضع عمومى سه نفر از مجروحین وخیم گزارش شده است.

در ساعت 2000 روز مذکور و در جریان تظاهرات فوق، شوراى تأمین منطقه تشکیل و تقاضاى برقرارى حکومت نظامى و اعلام وضعیت قرمز شده است.

 

*****

[تلفنگرام]

در حال حاضر تظاهرکنندگان با افراد پلیس در نقاط مختلف خیابان‌ها درگیرى داشته و در این زد و خورد تا این ساعت 17 نفر زخمى که 9 نفر آنان پس از پانسمان مرخص شده و 8 نفر بسترى و 2 نفر کشته شده‌اند و یک نفر جهت جراحى مغز به اراک اعزام گردیده است ضمناً 2 شعبه بانک ملى و یک شعبه بانک اعتبارات مورد آتش سوزى واقع شده است. در این تظاهرات از طرف مردم نیز به سوى پلیس تیراندازى و مواد آتش‌زا پرتاب گردیده است. در حال حاضر در شهرهاى ملایر و تویسرکان و نهاوند وضع عادى است.

رئیس سازمان اطلاعات و امنیت همدان ـ منشى

تلفنى به عرض تیمسار مدیریت کل رسید مقرر فرمودند به دفتر ویژه و نخست‌وزیرى و مرکز فرماندهى اعلام گردد. که در اجراى امر به دفتر ویژه درساعت 1840 تلفنى گفته شد. به نخست وزیرى نیز اعلام گردید.

به مرکز فرماندهى در ساعت 1845 اعلام گردید.

 

*****

درباره: وضعیت منطقه

الف: تعداد تلفات و مجروحین تظاهرات و درگیرى روز 16 / 8 / 57 در همدان کلاً به شرح زیر می‌باشد.

1ـ تعداد 4 نفر به اسامى اکبر بنائى ـ امیر لطفیان ـ حجت‌الله حسن‌آبادى و اکبرغیاثوند کشته شده‌اند. (شخص اخیر دیروز به اراک اعزام شده بود.)

2ـ تعداد 18 نفر مجروح که 11 [نفر] آنان پس از پانسمان مرخص و 7 نفر آنان درحال حاضر در بیمارستان اکباتان همدان بسترى می‌باشند. ضمناً روز جارى عده‌اى نوجوان مقابل مدرسه آخوند ملاعلى واقع در خیابان شاهپور اجتماع نموده و اقدام به آتش زدن چند حلقه لاستیک نموده‌اند که با دخالت مأمورین متفرق گردیده‌اند. مضافاً کلیه مغازه‌هاى همدان به استثناى نانوائى و قصابى‌ها تعطیل می‌باشد در حال حاضر پلیس مسلط  براوضاع بوده، وضع عادى است.

ب: کلیه مغازه‌ها در شهرستان‌هاى نهاوند. ملایر. تویسرکان باز و وضع عادیست. منشى

گوینده: رضوانى

گیرنده: شب افروز

ساعت: 1325

 












منبع: انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، جلد 15، صفحه 291 تا 294، مرکز بررسی اسناد تاریخی، چاپ اول، سال 1383.


 
کلیه حقوق این پایگاه برای مرکز بررسی اسناد تاریخی محفوظ است.