به مناسبت چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، همایش مجازی در عرصه تاریخ‌نگاری در سایت مرکز بررسی اسناد تاریخی برگزار خواهد شد.متن کامل را در بخش اخبار دنبال کنید.

مقالات بدون درج سند

انقلاب اسلامی در روستاهای بوشهر



چکیده

تاریخ اجتماعی می کوشد نقش مؤلفه های مختلف در شکل گیری و حدوث رویدادها را توصیف و بررسی کند. از این رو طبقات اجتماعی و نقش آنها در حدوث و وقوع رویدادهای تاریخ مورد علاقه پژوهشگران تاریخ اجتماعی است. این رویکرد چیزی فراتر از علائق مورخان سنتی است که می کوشیدند تاریخ را در انحصار طبقات و گروه های خاص قرار دهند. بسیاری از گروه هایی که در روایت های مورخان سنتی نادیده گرفته می شدند، اکنون مورد علاقه پژوهشگران تاریخ اجتماعی هستند. این گروه ها عرصه وسیعی از روستاییان و قبایل کوچنده تا پیشه وران و اصناف شهری را شامل می شوند.  

 بی گمان پیروزی انقلاب اسلامی مردم ایران در بهمن 1357به رهبری حضرت امام خمینی (ره)، نتیجه کوشش اقشار و اصناف مختلف مردم ایران بود. این انقلاب را نه می توان به شهر، ناحیه و جغرافیای خاصی منسوب کرد و نه می توان آن را نتیجه مبارزات گروه و قشر خاصی شمرد. این انقلاب به راستی انقلابی مردمی بود. جغرافیای حدوث این رویداد سترگ پهنه جغرافیایی ایران بود و اصناف و گروه های مختلف مردم از مرکز کشور تا مرزهای جغرافیایی آن در پیشبرد مبارزات انقلابی نقش داشتند. بازسازی و به دست دادن تصویری از تاریخ انقلاب اسلامی محدود به جغرافیا و قشر خاصی نیست. نوشتار حاضر می کوشد با توجه به تجربه های پژوهشگران تاریخ اجتماعی به بازسازی بخشی از مبارزات مردم بوشهر در انقلاب اسلامی بپردازد. نویسنده کوشیده است نقش روستاییان در این رویدادها را بازسازی کند تا بستری مناسب برای فهم نقش روستاییان در انقلاب اسلامی مردم ایران را فراهم کند. پژوهش های متعددی باید درباره نقش روستاییان در انقلاب اسلامی ایران انجام شود تا این نکته را روشن کنند که انقلاب ایران، انقلابی صرفاً شهری نبود. نوشتار پیش رو بخش اول پژوهش سند محوری است که نقش روستاییان بوشهر در انقلاب اسلامی ایران (از 1349 تا 1356) را به توصیف و بررسی نشسته است.

کلید واژه: انقلاب اسلامی، رهبری امام خمینی(ره)، روستاهای بوشهر،اسناد ساواک

 

اسناد

برای تدوین این نوشتار بیش از بیست سند برجای مانده از ساواک مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است. بیشتر این اسناد نتیجه مکاتبات ژاندارمری و ساواک[1]، منابع ژاندارمری[2]، و بخشی دیگر محصول مکاتبات داخلی ساواک[3] است. یکی از اسناد از سوی پایگاه ششم شکاری تهیه شده است. تهیه کننده یا تهیه کنندگان گزارش، گرایش های انقلابی نزد اهالی بارگاهی را به شکل مصاحبه غیرمحسوس به دست آورده اند. اطلاعات بیشتر نیز به هنگام شرکت اهالی ده بارگاهی در مجلس ختمی که در ده کلل برگزار شده، به دست آمده است.[4] گزارش های مربوط به فعالیت شهید ابوتراب عاشوری، بیشتر در محیط شهری و توسط مأمورین شهربانی و ساواک تولید شده اند.[5]اسناد این پژوهش درکتاب"انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک،استان بوشهر" و کتاب"شهید حجت الاسلام و المسلمین شیخ ابوتراب عاشوری به روایت اسناد ساواک" منتشر شده اند. اسناد یاد شده دارای ضمیمه یا ضمائم بوده اند که در بایگانی های برجای مانده از ساواک نشانی از آنها در دست نیست. تصاویر بیشتر این اسناد به ضمیمه نوشتار حاضر آمده است.

 

موقعیت اداری بوشهر

اسنادی که مبنای پژوهش حاضر قرار گرفته اند، محدوده جغرافیایی استان بوشهر امروزی را پوشش می دهند. استان بوشهر امروزی، از1316تا1339بخشی از استان فارس (به مرکزیت شیراز) به شمار می آمد. در سال1339 فرمانداری کل بنادر و جزایر خلیج فارس (با مرکزیت بوشهر) از استان فارس جدا شد. در اسناد سالهای 1344و1345 از ساواک جزایر و بنادر (بنادر و جزایر) خلیج فارس [6] و ساواک خلیج فارس (ساواک فرمانداری کل بنادر و جزایر خلیج فارس)[7] یاد شده است. این فرمانداری کل دارای 27653 کیلومتر مربع مساحت،از جانب شمال به استانهای خوزستان و فارس،از مشرق به استان فارس و از جنوب و مغرب به خلیج فارس محدود می شد. در سرشماری عمومی نفوس و مسکن (آبان ماه سال 1345)، فرمانداری کل بنادر و جزایر خلیج فارس (جمعیت 251.921 نفر) دارای دو شهرستان بندر بوشهر (175.991نفر) و شهرستان دشتستان (75.930 نفر) و چهار کانون جمعیتی بین 5.000 تا 25.000 نفر ( بوشهر: 23.547نفر، برازجان: 20357 نفر، خارک:5.464 نفر، بندر دیلم:5.255 نفر) بود. جمعیت مناطق کمتر از 5.000 نفر یعنی مناطق روستایی 197.298 نفر بود. این آمار نشان می دهد که بیش از 78% مردم فرمانداری کل بوشهر در روستاها زندگی می کردند. در این سرشماری 99.5% مردم این فرمانداری کل، مسلمان بوده و میزان باسوادی در آن 40.916 نفر (معادل 3 / 21% جمعیت 7 سال به بالا؛ 18.164نفر در مناطق شهری و 22.752 نفر در مناطق روستایی) بوده است.[8]

در اسناد سال1346، 1347 و 1349 از ساواک بنادر و جزایر خلیج فارس،گاه با افزودن نام (بوشهر) سخن رفته است.[9]در اسناد سالهای1350تا1352از ساواک فرمانداری کل بنادر (ساواک بنادر و جزایر خلیج فارس)، ساواک فرمانداری کل بوشهر و ساواک فرمانداری کل بنادر جنوب یاد شده است.[10]جایگاه اداری فرمانداری کل بوشهر در سال 1352 به استان بوشهر (با مرکزیت شهرستان بوشهر) ارتقا پیدا کرد.[11]در اسناد اواخر سال 1352از ساواک استان بوشهر (به ریاست سلیمی؛ احتمالاً به عنوان اولین رئیس ساواک استان بوشهر) یاد شده است.[12]در سرشماری عمومی نفوس و مسکن (آبان ماه 1355) مساحت استان نسبت به سرشماری عمومی نفوس و مسکن (آبان ماه 1345) یعنی دوره فرمانداری کل تغییری نکرده بود. در این سال، استان بوشهر دارای2شهرستان شامل ده بخش و 32 دهستان بود. در این سال میزان جمعیت باسواد استان (شش ساله به بالا) به 39% رسیده بود. از 33 هزار جمعیت باسواد این استان، 12.551 نفر در روستاها می زیستند. حال آن که در10 سال قبل این آمار عدد 22.752 نفر را نشان می داد.[13] اکنون با گذشت ده سال این آمار با کاهش ده هزار نفری نیز مواجه بود. احتمالاً دلیل این وضعیت را باید در مهاجرت روستاییان به شهرها و ارتقای برخی مراکز جمعیتی به شهر، جستجو کرد.

برای درک وضعیت جغرافیایی استان بوشهر (در سال1355) به نقشه شماره یک این نوشتار رجوع کنید. در نقشه های شماره دو و سه، نقشه دو شهرستان بندر بوشهر و شهرستان دشتستان (برازجان) به تفکیک دهستانها، نقاط شهری و نقاط بین 2.000تا5.000 جمعیت مشخص شده اند. در جدول شماره یک نیز اطلاعات آماری مربوط به جمعیت این استان بر حسب جنس و تعداد خانوار در مناطق شهری و روستایی آمده است.

 

روستاها (جامعه مورد مطالعه)

روستاها از نظر بافت و تعداد جمعیت، تنوع و پیچیدگی، موقعیت جغرافیایی و مسائل دیگر دقیقاً مانند هم نیستند. روستاهایی که به شهرها نزدیک هستند یا بر سر راه های ارتباطی و کرانه ها قرار دارند شرایط ویژه ای دارند. این روستاها در مسیر انتقال اخبار و اطلاعات قرار دارند و نسبت به روستاهای دورافتاده از راه های ارتباطی و مراکز شهرها متفاوت هستند. کثرت رفت و آمدها بر افزایش جمعیت و تنوع و پیچیدگی ساختار جوامع روستایی مؤثر است. رشد جمعیت نیز خود باعث پدید آمدن مشاغل و امکانات فرهنگی می شود. این روستاها معمولا دارای مدرسه، مسجد و برخی پایگاه ها و مؤسسات فکری و تمدنی هستند.

این گونه روستاها نسبت به سایر روستاها در پیوند بیشتری با تحولات شهرها و جوامع اطراف هستند. وجود اماکن و مؤسسات فرهنگی و تمدنی (مسجد،حسینیه، مدرسه و ....)، قرار داشتن بر سر راه های تجاری یا سرپل های ارتباطی امکان درگیر شدن با تحولات جوامع اطراف و پیوند خوردن با آنها را برای چنین روستاهایی فراهم می کنند. چنین روستاهایی خود می توانند به آرامی روستاها و قراء پیرامونی خود را تحت تأثیر قرار دهند. روستاهایی که در اسناد ساواک مورد توجه مأموران حکومتی (ژاندارمری و ساواک) قرار گرفته اند، بی گمان اولاً در دسترس مأموران- به ویژه ژاندارمری- بوده اند، ثانیاً احتمالاً نزدیک مراکز شهری بوده و بر سر راه های ارتباطی قرار داشته اند، ثالثاً دارای مؤسسات فرهنگی و تمدنی چون مسجد، حسینیه، هیئت های مذهبی،  مدرسه و ..... بوده اند.  نام برخی از روستاهای بوشهر که در اسناد آمده چنین است:

  1. قریه محمد عامری[14]
  2. ده مال قائد[15]
  3. قریه شهنیا (از توابع بند دیر)[16]
  4. دهگانه (بین برازجان و گناوه)[17]
  5. خیارزار (برازجان)[18]
  6. ده کهنه (برازجان) با سه هزار نفر جمعیت[19]
  7. بنار قائد (برازجان)[20]
  8. ده قاید (برازجان)[21]
  9. بهرام آباد[22]
  10. بارگاهی(سه کیلومتری شمال برازجان)[23]
  11. کلل (جاده گناوه)[24]

اراده نویسنده در انتخاب این روستاها نقشی نداشته است؛ بلکه آگاهیهای موجود در اسناد این امکان را به ما می دهند که فعالیت های انقلابی در روستاهای یاد شده را بررسی کنیم. بخشی از فعالیت های انقلابی در روستاها از دید مأموران حکومتی پنهان مانده است. این پنهان ماندن از سویی نتیجه رعایت احتیاط از جانب انقلابیون و از سوی دیگر نتیجه عدم اشراف منابع امنیتی و انتظامی به فعالیت های انقلابیون در روستاهاست. وسعت مناطق روستایی و پراکندگی روستاها عملاً هر گونه سلطه و اشراف امنیتی بر این حوزه را ناممکن می نمود. 

 

نیروهای فعال انقلابی

با مطالعه این اسناد می توان گفت برخی گروه ها در گستراندن فعالیت های انقلابی در روستاهای استان بوشهر نقش اساسی داشته اند. روحانیون، معلمان و دانشجویان نقشی اساسی را در آگاه سازی مردم روستایی و پیوند دادن آنها با انقلاب اسلامی ایفا کرده اند. در این اسناد هر گاه از فعالیتی انقلابی در روستاهای استان بوشهر سخن می رود، می توان نقش این گروه ها را مشاهده کرد.

اسناد برجای مانده از ساواک، اعتقاد و پایبندی مردم به رهبری حضرت امام خمینی (ره) را به وضوح نشان می دهند. شبکه ای از روحانیون در سراسر ایران، دستورها، پیام ها و اعلامیه های آن حضرت را به مردم می رساندند و انقلاب اسلامی را در سراسر کشور به پیش می بردند. پایبندی مردم به رهبری حضرت امام خمینی (ره) و آرمانهای ایشان را می توان در شعارهای انقلابی دید. مردم در تظاهرات و راه پیماییها، رهبری حضرت امام خمینی (ره)، ایجاد حکومت اسلامی و سقوط رژیم شاهنشاهی را فریاد می زدند.

روحانیون عناصر آگاهی بخشی بودند که پیام انقلاب را به روستاها می بردند. شیخ معلمی فعالیت ها خود را به روستاهای منطقه (روستای دهگانه، بین برازجان و گناوه) گسترش داده بود.[25] دو برادر روحانی به نام های شیخ علی و شیخ احمد محدث اهل بندر ریگ، در گستراندن پیام انقلاب به دهکهنه برازجان نقشی اساسی داشتند. برخی از روحانیون در دو فضای شهری و روستایی مبارزات انقلابی را به پیش می بردند.[26] فعالیت های انقلابی شیخ ابوتراب عاشوری در برخی روستاهای منطقه نمونه دیگری از تلاشهای هدفمند و آگاهانه روحانیون را نشان می دهد.[27] راه اندازی هیئت های مذهبی، برگزاری جلسات مذهبی[28] به ویژه در مناسبت های مذهبی (مانند ماه صفر، ایام فاطمیه (س) و.....) و اعزام مبلغان آگاه از فعالیت های روحانیون برای گسترش پیام انقلاب به روستاها بود.[29]

آنها در ایام و مناسبت های مذهبی به روستاها می رفتند[30] و با استفاده از مساجد و منبرهای روستایی[31] به انتقاد از اوضاع کشور (مانند اوضاع فرهنگی، برنامه های رادیو و تلویزیون)[32]و سیاست های حکومت پهلوی می پرداختند. روحانیون انقلابی می کوشیدند مردم روستاها را از همکاری با مأموران دولتی به ویژه در اجرای اصلاحات مورد نظر رژیم (انقلاب سفید یا انقلاب شاه و ملت)و شرکت در انتخابات بازدارند[33] یا مردم را به بستن حسابهایشان در برخی بانک ها تشویق کنند.[34] انتقادات و آگاه سازیهای انقلابی در گزارشهای مأموران امنیتی به گونه بدگویی نسبت به حکومت، تحریک مردم علیه دولت و رژیم شاهنشاهی، تبلیغات مضره و اغوا و گمراهی مردم توصیف شده اند.[35] این روحانیون بخشی از شبکه روحانیون انقلابی بودند که سرتاسر کشور را زیر نفوذ خود داشت. روحانیون انقلابی که در این اسناد به آنها اشاره شده با شهرهای مجاور و مراکز جمعیتی بزرگتر منطقه در ارتباط بودند.[36] برخی از آنها به ویژه با حوزه علمیه قم در ارتباط بودند[37] و اخبار و پیام های انقلاب را در منطقه منتشر می کردند.

برخی گزارش ها به فعالیت های روحانیون در گردآوری سهم امام (وجوه شرعیه) توسط روحانیون اشاره دارند. بخشی از این وجوه پس از گردآوری صرف امور خیریه (مانند ساختن آب انبار، مسجد و .....) می شد. بنابراین گزارشها بخشی دیگر از این وجوه به نجف اشرف و خدمت حضرت امام خمینی (ره) ارسال می شد. رژیم این فعالیتها را به شدت تحت نظر داشت. مأموران رژیم می کوشیدند برخی عناصر محلی را علیه این روحانیون تحریک کنند و با طرح شکایت از جانب آنها یا سایر اهالی، مقدمات اداری برای برخورد با این دسته از روحانیون را فراهم آورند.[38]

بخشی از تاریخ انقلاب اسلامی در روستاها با فعالیت انقلابی معلمین و آموزگاران روستایی پیوند خورده است.[39] یکی از وجوه بارز زندگی معلمان روستایی که مورد توجه ساواک بود، اعتقادات مذهبی و گرایش های انقلابی آنها بود.[40] معلمین روستایی به دلیل داشتن تحصیلات و ارتباط با مراکز شهری از آگاهی انقلابی برخوردار بودند. بخشی از تلاش معلمان انقلابی متوجه آگاه کردن دانش آموزان بود.[41] این تلاش ها وقتی به ثمر می نشست که آموزگاران و معلمان روستایی در کنار روحانیون، دانشجویان و دیگر گروه های انقلابی در روستاها فعالیت می کردند.[42]دانشجویان و فارغ التحصیلان دانشگاهی نیز پیام آوران آگاهی انقلابی به درون روستاها بودند. نادر فریدونی ساکن قریه خیارزار برازجان که فعالیت های او مورد توجه مأموران ساواک قرار گرفته بود، تلاش می کرد جوانان روستایی را به مبارزات انقلابی دعوت کند. به گزارش مأموران حکومتی وی "صحبت های غیرمعقول و خلاف مصالح مملکت" می کرد و"شعرهای انتقادی"می خواند.[43]

فعالیت های انقلابی محدود به قشر یا گروه خاصی نبود. اسناد موجود از فعالیتهای کشاورزان و بنایان روستایی نیز یاد کرده اند.[44] گاه تعداد افراد شرکت کننده در یک جلسه به چهل نفر می رسید. البته گاه پیشه یا وابستگی های صنفی و حرفه ای افراد توصیف نشده و تنها به نام افراد روستایی اشاره شده است.[45] پیشوند حاج و کربلائی در نام بر خی افراد احتمالاً نشانه جایگاه و اعتقادات مذهبی افراد انقلابی است.[46]وابستگی های خانوادگی نیز در گسترش  و پذیرش دعوت انقلاب مؤثر فرض شده است. برخی اسناد به پیشینه فعالیت های انقلابی در برخی خانواده های روستایی خبر می دهند. خانواده باقرنژاد در ده کهنه نمونه ای از خانواده های انقلابی اهل روستاست. در حالی که فرزند خانواده به دلیل فعالیت های انقلابی در تهران زندانی بود، پدر خانواده در کار گسترش پیام انقلاب در روستا بود.[47] فعالیت های برادران حسینی در روستای بنار قائد نمونه ای دیگر از فعالیت های انقلابی (به شکل خانوادگی) در این منطقه است.[48]

بخش دیگری از چگونگی ارتباط روستاییان با انقلاب در پیوند و نزدیکی آنها با شیخ ابوتراب عاشوری بروز پیدا کرده است. حاج سید احمد هاشمی زمیندار و مالک منطقه به شیخ ابوتراب کمک مالی می کرد.وی خانه و زمین در سنگی جدید یا محله سیدهای شهر بوشهر در اختیار شهید عاشوری گذاشت و با شیخ رابطه ای گرم و خانوادگی داشت. از سوی دیگر روستاییان عالی چنگی و روستاهای مربوط به حوزه فعالیت شیخ ابوتراب با وی رفت و آمد داشتند. [49]

 

نتیجه

فعالیت های انقلابی در روستاهای بوشهر در برخی اسناد برجامانده از گزارشهای منابع و سازمانهای بازتاب یافته است. این گزارش ها آگاهی های منقطعی از فعالیت های انقلابی در روستاهای استان بوشهر را پیش روی محقق قرار می دهند. تحلیل این اسناد نشان می دهد که روستاها در ارتباط با مراکز شهری، با مبارزات انقلاب اسلامی پیوند خورده اند. روحانیون در پیوند دادن مردم روستایی استان بوشهر با مبارزات انقلاب اسلامی نقشی اساسی داشته اند. آنها میان مراکز شهری(مانند قم، برازجان، بوشهر) و روستاها در رفت و آمد بودند و پیامهای انقلابی را به روستاها می بردند. روحانیون، مساجد روستایی را به کانونهای انقلابی تبدیل کردند و می کوشیدند در مناسبتهای مختلف و با تشکیل هیئت ها و برگزاری جلسات مذهبی، پیام دعوت به انقلاب را در روستاها گسترش دهند. معلمان روستایی و دانشجویان که با مراکز شهری در ارتباط بودند، نیز در گستراندن پیام های انقلابی در روستاها نقشی مهم داشتند. مبارزات روحانیون، معلمان و دانشجویان و فارغ التحصیلان دانشگاهی را فعالیت دیگر گروه ها و اقشار روستایی چون کشاورزان، بنایان و ..... تکمیل می کرد.

 

یک پیشنهاد

نیاز به تدوین تاریخ معاصر و به ویژه تاریخ انقلاب اسلامی مردم ایران به رهبری حضرت امام خمینی(ره) توسط نویسندگان متعهد به شدت احساس می شود. پیشنهاد می شود پژوهشگران تاریخ انقلاب اسلامی، استادان، دانشجویان و طلاب حوزه های علمیه برای شرح، تحلیل و مستندسازی اسناد برجای مانده از ساواک، با بهره بردن از تجارب و مشاهدات نسل اول انقلاب، زمینه های لازم برای تدوین تاریخ محلی را فراهم آورند.

 

 

پی‌نوشت‌ها:


[1] انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1395، کتاب اول، صص301، 332، 385،

[2] همان، صص327، 418، 420-419

[3]همان، صص123-122، 125، 135، 136، 273،

[4] سند شماره4-21 / 11-403، تاریخ:29 / 12 / 1356،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1395، کتاب اول، ص433

[5] شهیدحجت الاسلام و المسلمین شیخ ابوتراب عاشوری به روایت اسنادساواک،مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات،اداره کل اطلاعات استان بوشهر، بوشهر، دلیران،1383، صص 215، 218

[6] سند شماره 6418 / 316، تاریخ: 12 / 12 / 1344، سند شماره 6418 / 316، تاریخ: 12 / 12 / 1344 و سند شماره2586 / 16 / ه، تاریخ: 27 / 5 / 1345،نک: انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، صص18، 30

[7] سند شماره7004 / 16 / ه، تاریخ:14 / 7 / 1344، سند شماره 5832 / 16 / ه، تاریخ:20 / 6 / 1344، نک:انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک،استان بوشهر، همان، صص11، 14

[8] سازمان برنامه،مرکز آمار ایران،سرشماری عمومی نفوس و مسکن آبان ماه 1345، جلد شصت و پنجم، فرمانداریکلّ بنادر و جزایر خلیج فارس،تیرماه 1347

[9] سندشماره6332 / 16ه1،تاریخ:17 / 7 / 1346،انقلاب اسلامی به روایت اسنادساواک،استان بوشهر،همان،ص77در این سالها داور رئیس ساواک بنادر و جزایر خلیج فارس بود.سندشماره7022 / 16ه1،تاریخ:13 / 10 / 1346،سندشماره4347 / 16 / ه1،تاریخ:1 / 2 / 1347،نک:انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک،استان بوشهر ،همان،صص95، 103-102سندشماره67524 / 316،تاریخ:21 / 7 / 1347،نک:انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر،همان،صص114، سندشماره 8979 / 16 / ه1، تاریخ:11 / 11 / 1349،سندشماره5055 / 316،تاریخ:29 / 11 / 1349،اشاره به ریاست خسروزاده(متولد1296تهران)بر این ساواک،نک: انقلاب اسلامی به روایت اسنادساواک،استان بوشهر،همان،صص120،121ادامه ریاست خسروزاده درسال1350،نک:سندشماره8427 / 16 / ه1،تاریخ:26 / 10 / 1350،نک: همان، ص137 در سال 1349خسروزاده رئیس ساواک بوشهر بود.

[10] سند شماره7443 / 16 / ه2، تاریخ:1 / 7 / 1350، نک: انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، ص125، در سال 1350، خسروزاده، رئیس ساواک بوشهر بود. سند شماره8454 / 312،تاریخ:13 / 10 / 1350، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، ص127، سند شماره6292، تاریخ:7 / 7 / 1350، نک: انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، صص 129-128سند شماره8620 / 312، تاریخ:20 / 10 / 1350، سند شماره 8427 / 16 / ه1،تاریخ:26 / 10 / 1350،نک:انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک،استان بوشهر،همان، صص136، 137سندشماره12037 / 311، تاریخ:13 / 8 / 1351، و ریاست خسروزاده، نک: انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، ص141،سندشماره1679 / 312، تاریخ:31 / 2 / 1352، همان، ص175

[11] این بخش بر مبنای مقدمه مؤلف کتاب اسناد استان بوشهر (تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1395، کتاب اول، صفحه نه) نوشته شده است.

[12] سند شماره10515 / 16 / ه1ف تاریخ:16 / 11 / 1352، نک: انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، ص189، سال 1353، سلیمی هم چنان رئیس ساواک بود. سند شماره10799 / ه، تاریخ:18 / 6 / 1353، همان، ص219

[13]سرشماری عمومی نفوس و مسکن آبان ماه 1355، استان بوشهر، شماره1 81، تاریخ انتشار:امرداد 1359، و سازمان برنامه و بودجه، مرکز آمار ایران، سرشماری عمومی نفوس و مسکن آبان ماه 1355، شهرستان بوشهر (استان بوشهر)، شماره 143سازمان برنامه و بودجه، مرکز آمار ایران،

[14] سند  شماره9155 / 16 / ه / ، تاریخ:9 / 12 / 1349، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر،همان، صص123-122

[15] سند شماره 7443 / 16 / ه2، تاریخ:1 / 7 / 1350، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، ص125

[16] سند شماره15264 / ه، تاریخ:29 / 9 / 135، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان،ص135

[17] سند شماره6039 / ه1، تاریخ:3 / 7 / 1354، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک،استان بوشهر، همان،ص273

[18] سند شماره7208 / ه1، تاریخ:20 / 12 / 1354، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، ص301

[19] سند شماره11694 / ه1، تاریخ:14 / 4 / 1355، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، صص309-308، سند شماره12268 / ه1، تاریخ:27 / 7 / 1355، همان، صص321-320، در سند مورخه 17 / 12 / 1356، از 16 / ه، به 312 آمده است که ده کهنه بین برازجان و گناوه، در فاصله 100 کیلومتری بوشهر و سی کیلومتری برازجان قرار دارد. در این گزارش وجود افراد سابقه دار (انقلابی) در این قریه و نزدیک آن به برازجان دلیل فعل و انفعالات مذهبی (انقلابی) برشمرده شده است. همان،سند پاورقی ص420، سند شماره6351 / ه1، تاریخ:17 / 12 / 1356، همان، ص423

[20] سند شماره 12622 / ه1، تاریخ:30 / 9 / 1355، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، ص327

[21] سند شماره 898 / 1 / 02 / 501 / 954، تاریخ:24 / 12 / 1356، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، ص431

[22] سند شماره271-06-501 / 4، تاریخ:13 / 10 / 1356، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، ص385

[23] سند شماره4-21 / 11-403، تاریخ:29 / 12 / 1356، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، ص433

[24] سند شماره4-21 / 11-403، تاریخ:29 / 12 / 1356، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان

[25] سند شماره6039 / ه1، تاریخ:3 / 7 / 1354، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک،استان بوشهر، همان،صفحه273

[26] سند شماره 11694 / ه1، تاریخ:14 / 4 / 1355،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، صفحات 309-308، احمد محدث در برازجان نیز فعالیت های انقلابی می کرد و برخی از همفکران وی در این زمان بازداشت شده بودند. مأموران ساواک عقیده داشتند این گروه دست کم در میان عده ای از اهالی دهکهنه به ویژه اقوام و بستگانشان نفوذ کرده اند. سند شماره 11694 / ه1، تاریخ:14 / 4 / 1355،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1395، کتاب اول، صفحات 309-308

[27] فعالیت های شیخ ابوتراب عاشوری در خورموج و دهات اطراف آن و تحریک مردم علیه دولت و رژیم شاهنشاهی، شماره گزارش: 9-21-57، تاریخ گزارش:17 / 6 / 57، نک: شهید حجه الاسلام و المسلمین شیخ ابوتراب عاشوری به روایت اسناد ساواک، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، اداره کل اطلاعات استان بوشهر، بوشهر، دلیران، 1383، صفحه215 و مسافرت ایشان به قریه گوینَک (گائینَک یا جائینَک) روستایی در بخش ساحلی تنگستان. سند شماره 8168 / ه1، تاریخ:1 / 7 / 1357، همان،صفحه218

[28] سندی دیگر به تشکیل جلسات مذهبی در قریه ده کهنه اشاره دارد. این جلسات در پوشش نشست های مذهبی و دینی تشکیل می شد. وعاظ و سخنرانان در این جلسات، در زمینه مسائل روز صحبت می کردند. سندشماره6305 / ه1، تاریخ:10 / 12 / 1356،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1395، کتاب اول، صفحات420-419، سند دیگر به تاریخ 17 / 12 / 1356، از 16 / ه، به 312 ، همان،سند پاورقی صفحه420

[29] شیخ علی و شیخ احمد محدث در راه اندازی هیئت اسلامی و مؤمنین در قریه دهکهنه و اعزام سیدمحمدجواد رکنی به این ده نقش مهمی داشتند. سیدمحمدجواد رکنی پس از انقلاب از سوی حضرت امام (ره)، به عنوان امام جمعه بندر لنگه منصوب شد. نک: سند شماره12268 / ه1، تاریخ:27 / 7 / 1355، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، صفحات 321-320، شیخ ابوتراب عاشوری، حجت الاسلام سید محمد مدنی بروجنی را جهت وعظ ایام فاطمیه به بنه گز (روستا و مرکز دهستانی در شهرستان تنگستان در مسیر جاده بوشهر به خورموج) می فرستاده است. شهید حجه الاسلام و المسلمین شیخ ابوتراب عاشوری به روایت اسناد ساواک، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، اداره کل اطلاعات استان بوشهر، بوشهر، دلیران، 1383، صفحات 198-197

[30] سازمان ضداطلاعات ژاندارمری کشور هنگ بوشهر در نامه ای به ریاست ساواک بوشهر فعالیت های انقلابی غالب حسینی در مجلس روضه خوانی را اطلاع داده بود. نک: سند شماره62-06-501 / 4، تاریخ:21 / 10 / 1355،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، صفحه 332، سند دیگری به تاریخ 17 / 12 / 1356، از 16 / ه، به 312 ، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، سند پاورقی صفحه420

[31] در سندی به تاریخ 17 / 12 / 1356، از 16 / ه، به 312 به برگزاری عزاداری و ایراد سخنرانی توسط روحانی مدعو از قم در مسجد شمالی ده کهنه اشاره شده است. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، سند پاورقی صفحه420

[32] سند شماره6039 / ه1، تاریخ:3 / 7 / 1354،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک،استان بوشهر، همان،صفحه273

[33]سند شماره12268 / ه1، تاریخ:27 / 7 / 1355،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، صفحات 321-320

[34] شیخ خسرو زندوئی (زندوی) در بند دیر و روستاهای اطراف آن مردم را به مسدود کردن حسابهای خود در بانک صادرات. تشویق می کرد. سند شماره7158 / ه1، تاریخ:29 / 1 / 1357، نک: شهید حجه الاسلام و المسلمین شیخ ابوتراب عاشوری به روایت اسناد ساواک، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، اداره کل اطلاعات استان بوشهر، بوشهر، دلیران، 1383، صفحات 198-197

[35] سند مورخه 17 / 12 / 1356، از 16 / ه، به 312، نک: انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر،همان،سند پاورقی صفحه420، گزارش شماره 9-21-57، تاریخ گزارش:17 / 6 / 57، نک: شهید حجه الاسلام و المسلمین شیخ ابوتراب عاشوری به روایت اسناد ساواک،مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات،اداره کل اطلاعات استان بوشهر،بوشهر،دلیران،1383،ص215،سندشماره 11694 / ه1،تاریخ:14 / 4 / 1355،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر،همان،صص309-308،سند شماره898 / 1 / 02 / 501 / 954،تاریخ:24 / 12 / 1356،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر،همان، ص431

[36] به عنوان نمونه درباره فعالیت های آگاهی بخش دو روحانی به نام های شیخ معلمی و شیخ کریمی در بخش گناوه نک: سند شماره6039 / ه1، تاریخ:3 / 7 / 1354،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک،استان بوشهر، همان،صفحه273،شیخ علی معلمی در حسینیه امام زاده گناوه منبر می رفت و در سال 1354 ممنوع المنبر شد. سند شماره7240 / ه1،تاریخ:24 / 12 / 1354،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان،صفحه302

[37] شیخ علی و شیخ احمد محدث که در قریه ده کهنه فعالیت می کردند با قم در ارتباط بودند. نک: سند شماره 11694 / ه1، تاریخ:14 / 4 / 1355،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، صفحات 309-308 نیز نک: سند شماره12268 / ه1، تاریخ:27 / 7 / 1355،همان، صفحات 321-320، در سند دیگری به تاریخ 17 / 12 / 1356، از 16 / ه، به 312، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، سند پاورقی صفحه420

[38]  سندی درباره گردآوری وجوه سهم امام از اهالی بندر گناوه و دهستان های تابعه آن در دست است. این سند پاسخ به مدیریت کل اداره سوم 312 و عطف به نامه 5420 / 312-25 / 6 / 1350 است. نک:سند شماره 7443 / 16 / ه2، تاریخ:1 / 7 / 1350، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، صفحات125، اداره کل سوم 312، در نامه ای به ریاست ساواک فرمانداری کل بوشهر خواستار تحقیق بیشتر پیرامون این موضوع به ویژه غلامحسین کریمی شده است. اداره کل سوم از ساواک بوشهر خواسته است ساز و کار گردآوری وجوه و ارسال آن، پیرامون تمایلات سیاسی و فعالیت های احتمالی سازمان یافته غلامحسین کریمی، تحقیق و بررسی بیشتری انجام گیرد. سند شماره8454 / 312، تاریخ:13 / 10 / 1350،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان،صص 127، در سند شماره 7443 / 16 / ه2، تاریخ:1 / 7 / 1350، چنین اشاره شده  که رئیس انجمن ده، رئیس شرکت تعاونی روستایی و اهالی قریه مال قائد از فعالیت های غلامحسین کریمی در گردآوری سهم امام شکایت داشته اند. اعتراضات مورد ادعای ساواک بیشتر از سوی سازمانها و افراد دولتی برنامه ریزی شده بود. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1395، کتاب اول، صفحات125، درباره گردآوری وجوه سهم امام و ارسال آن به عراق نک به: شهید حجه الاسلام و المسلمین شیخ ابوتراب عاشوری به روایت اسناد ساواک، همان، صص 88-87،136

[39] درباره فعالیت های انقلابی محمد بازیارپور و محمد آهنگ -که هر دو آموزگار بودند- در ده کهنه، نک:  سندشماره6305 / ه1، تاریخ:10 / 12 / 1356،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، صفحات420-419

[40] در سند شماره15264 / ه، تاریخ:29 / 9 / 1350 درباره عبدالمجید سخائی سپاهی دانش اهل فیروزآباد فارس معلم قریه شهنیا از توابع بند دیر آمده است: وی از مقلدین خمینی و از متعصبین مذهبی است.انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان،صفحه135، اداره کل سوم نیز از ساواک بنادر و جزایر خلیج فارس (بوشهر) خواسته بود تا درباره عبدالحمید سخائی مراقبت ها و تحقیقات بیشتر به عمل آید.سند شماره8620 / 312،تاریخ: 20 / 10 / 1350، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، صفحه 136

[41] فعالیت انقلابی محمد مال احمدی، احمد باسوئی، اسماعیل جعفری، آموزگاران قریه ده قائد برازجان نمونه ای از این دست است. سند شماره898 / 1 / 02 / 501 / 954، تاریخ:24 / 12 / 1356،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، ص431

[42] کاظم بازیارپور اهل روستای ده کهنه که در لباس سپاه دانش در روستاهای اهواز خدمت می کرد نمونه دیگری است. سند شماره 11694 / ه1، تاریخ: 14 / 4 / 1355،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، صفحات 309-308

[43] سند شماره 7208 / ه1، تاریخ:20 / 12 / 1354، از ساواک بوشهر، به: مرزبانی و فرماندهی منطقه ژاندارمری بوشهر، نک: انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان،ص301، در نامه شماره312 / 797، تاریخ: 2 / 2 / 1355 و بازگشت به 11066 / ه-17 / 1 / 1355، اداره کل سوم خواستار مراقبت بیشتر از نادر و سردار فریدونی و ارسال نتیجه تحقیقات شد. همان، کتاب اول، ص301

[44] در جلسات هیئت مذهبی قریه ده کهنه حسنعلی کشفی(بنا)،عباس بازیارپور(کشاورز)، ناصر کشفی(کشاورز)، محمدحسن(کشاورز) شرکت می کردند. سند شماره 6305 / ه1،تاریخ:10 / 12 / 1356،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک،استان بوشهر،همان،صص420-419،سندشماره9155 / 16 / ه / ، تاریخ:9 / 12 / 1349، همان،صفحات123-122

[45]  اشاره به بازیارپور، اکبرزاده و باقری نژاد،در سند مورخه 17 / 12 / 1356، از 16 / ه، به 312، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، سند پاورقی صفحه420

[46] ژاندارمری کل کشور (سازمان ضد اطلاعات) هنگ بوشهر در نامه ای به ریاست ساواک استان بوشهر، تشکیل جلسات شبانه و تبلیغات ضد رژیم در قریه بهرام اباد برازجان را گزارش کرده است. حاج غلامحسین و فتح الله صمصامی و محمد حیات غیبی جلسات شبانه ای را در منزل حاج غلامحسین صمصامی برگزار می کردند. سند شماره271-06-501 / 4، تاریخ:13 / 10 / 1356،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان،کتاب اول، ص385، به هنگام شرکت اهالی ده بارگاهی در مجلس ختمی در ده کلل محمد کشاورز بارگاهی در گفتگو با کربلایی ابراهیم از اوضاع مملکت انتقاد نموده؛ این انتقادات متوجه رضاشاه و پسرش محمدرضا در کشتار مردم (به شکل مشخص: کشتار مردم قم و تبریز) و بی قانونی مملکت بوده است.سند شماره4-21 / 11-403، تاریخ:29 / 12 / 1356،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، ص433

[47] سند شماره 11694 / ه1، تاریخ:14 / 4 / 1355، نک: انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، صص 309-308، در سند شماره 12268 / ه1، تاریخ:27 / 7 / 1355 که گزارشی است از جلسات هیئت اسلامی قریه ده کهنه، برخی نامهای خانوادگی چون باقرنژاد و بازیارپور خویشاوندی اعضای این گروه را نشان می دهد. نک: انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، صص321-320 ، برادر عیال حسنعلی کشفی به نام باقر باقری نژاد دانشجوی دانشگاه تهران، قبلاً به اتهام اغتشاش مدت یکسال و نیم به زندان محکوم شده بود. وی گاه به قریه ده کهنه می آمد و در فعالیت های انقلابی اهل ده شرکت می کرد. سندشماره6305 / ه1، تاریخ:10 / 12 / 1356،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، صص420-419

[48] غالب حسینی در روستای بنار قائد برازجان در جلساتی که شبانه برگزار می شد، جوانان را نسبت به ظلم حکومت بر ایشان آگاه می کرد. جنبه های ضد شاهی این تبلیغات (تأکید به سرمایه گذاری شاه در خارج از کشور، خرید عمارت و ..... در خارج از کشور، فقر و تنگدستی کشاورزان با وجود درآمدهای نفتی) انتقاد از خدمت سربازی که باعث فراری شدن عده ای از اهالی روستا از خدمت سربازی شده بود در یک سند ناتمام گزارش شده است. غالب حسینی، برادرش و بزرگ هاشمی به دلیل این مبارزات سابقاً تبعید شده بودند. سند شماره12622 / ه1، تاریخ:30 / 9 / 1355،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، کتاب اول، ص327 سازمان ضداطلاعات ژاندارمری کشور هنگ بوشهر در نامه ای به ریاست ساواک بوشهر فعالیت های انقلابی غالب حسینی در مجلس روضه خوانی را اطلاع داده بود. ریاست ساواک بوشهر نیز خواستار تحقیقات لازم در این باره شده بود. سند شماره62-06-501 / 4، تاریخ:21 / 10 / 1355،انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان بوشهر، همان، ص332

[49] مستخرجه از گزارش شماره08 / ، تاریخ:8 / 8 / 45، نک: شهید حجه الاسلام و المسلمین شیخ ابوتراب عاشوری به روایت اسناد ساواک، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، اداره کل اطلاعات استان بوشهر، بوشهر، دلیران، 1383، ص74، درباره کمک حاج سید احمد هاشمی به شیخ ابوتراب عاشوری نک: سند مستخرجه از گزارش شماره239-14 / 8 / 45، همان، صص 80-79



 

تعداد مشاهده: 135


نظر شما

 
نام:
نظر:

تقویم تاریخ

کلیه حقوق این پایگاه برای مرکز بررسی اسناد تاریخی محفوظ است. استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است.