نگاهی به اعتصاب کارکنان رادیوتلویزیون در سال 1357 ـ بخش دوم
تاریخ انتشار: 27 آبان 1405

اعتصاب کارکنان رادیو و تلویزیون در آذر ۱۳۵۷؛ همبستگی ملی و حمایت مردمی
چهارم آذرماه ۱۳۵۷، کارکنان رادیو و تلویزیون ملی ایران با انتشار بیانیهای مشترک، اعلام کردند:
«وظیفه ملی ما نقش ما را در جنبش مردمی مشخص کرده است؛ رد هرگونه همکاری برای تولید برنامه، در شرایط تسلط زور و استبداد دولتی بر سازمان رادیو و تلویزیون ملی.»[1]
در همین روز، تعدادی اعلامیه در سطح شهر بابل توزیع شد که حاوی آرمِ رادیو و تلویزیون (متشکل از دو شیر مسلح) بود. در این برگهها با استفاده از عباراتی نظیر «سازمان رادیو و تلویزیون نظامی ایران»، «هموطن، سازمان در اسارت نظامیان است» و «رادیو و تلویزیون که صدای استبداد است را خاموش کنید»، از مردم خواسته شده بود تا نسبت به وضعیت این رسانه واکنش نشان دهند.[2]
همزمان اعلامیهای به امضای کارکنان رادیو و تلویزیون در دانشکده علوم دانشگاه فردوسی مشهد پخش شد که در آن با لحنی اعتراضی آمده بود: «رادیو تلویزیون را خاموش [کنید] تا صدای استبداد به گوش نرسد چون رادیو تلویزیون در دست نظامیان وحشی میباشد.»[3]
روز پنجم آذر نیز حوادث مختلفی در رادیوتلویزیون ملی و مراکز استانها رخ داد. در همین زمینه، کارکنان رادیو و تلویزیون ملی دست به یک اعتصاب نشسته زدند.[4] در همین روز، گزارش ساواک مازندران حاکی از کشف اعلامیهای در ساری بود که توسط کارکنان این سازمان خطاب به همکارانشان منتشر شده بود. در این اعلامیه آمده بود: «علیرغم نظارت نظامیان در پخش اخبار و اطلاعات در سراسر کشور، [برای اینکه] حوادث جنایتبار سراسر ایران و شهر ساری و کشتار خائنانه مردم شریف این شهر از نظر مردم ایران دور نماند، ما در رادیو تلویزیون از اقدام وطنپرستانه کارکنان رادیو تلویزیون ساری از جهت هماهنگی با مردم و اعلام عزاداری از طریق پخش رادیو تلویزیون ساری آگاه شدیم...» طبق مستندات ساواک، همراه این اعلامیه کاریکاتوری از آرم سازمان نیز ضمیمه شده بود که در آن، شیرهای نمادین، با کلاه نظامی و اسلحه به تصویر کشیده شده بودند.[5]
طبق اسناد موجود، در ششم آذرماه، تمامی واحدهای سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران ـ بهاستثنای واحد پخش ـ با تحصن در محل کار خود، دست به اعتصاب زدند.[6] این روند اعتراضی تا روز هشتم آذرماه همچنان ادامه داشت.[7] در هفتم آذرماه، کارکنان اعتصابی سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران با انتشار اعلامیهای، ضمن نامگذاری این هفته به عنوان «هفته همبستگی»، حمایت و همراهی خود را با آرمانهای ملت ایران در مسیر کسب آزادی ابراز کردند.[8]
در همین روز جامعه دانشگاهی دانشگاه رازی کرمانشاه، شامل هیئت علمی و کادر آموزشی، طی صدور اعلامیهای، حمایت قاطع خود را از جامعه روحانیت به رهبری امام خمینی و همچنین اصناف مختلف از جمله روزنامهنگاران، کارکنان رادیو و تلویزیون، دستگاه قضایی و بازاریان اعلام کردند. آنان همچنین خواستار تشکیل حکومتی ملی و مورد اعتماد مردم از طریق برگزاری همهپرسی شدند.[9] طبق اسناد ساواک، در همانروز، گروهی از دانشآموزان دبیرستان محمدجعفر معنوی در ارومیه، اعلامیه کارکنان اعتصابی رادیو و تلویزیون را بر در ورودی کتابخانه دبیرستان نصب کردند. در این اعلامیه آمده بود: «رادیو و تلویزیون نظامی ایران؛ رادیو و تلویزیونهای خود را ببندید که صدای استعمار است...»[10]
همچنین در دهم آذرماه، فرهنگیان شهر محلات طی صدور اعلامیهای که در سطح شهر توزیع شد، همبستگی خود را با اعتصابات کارکنان صنعت نفت، مطبوعات، رادیو و تلویزیون و همچنین بازاریان اعلام داشتند. آنان در این بیانیه تأکید کردند که در مسیر لغو دولت نظامی و استقرار حکومتی ملی بر پایه اصول اسلامی، با سایر گروهها متحد خواهند بود.[11]
در پی اجرای طرح محاصره نظامی سازمان رادیو و تلویزیون، از نخستین ساعات اداری ۱۱ آذرماه ۱۳۵۷، ورود کارکنان این سازمان به ساختمان جم (بهاستثنای کارکنان واحد پخش) ممنوع شد. در پی این اقدام، حدود ۳۰۰ نفر از کارکنان به ساختمان واقع در خیابان جردن مراجعه کردند؛ اما با مداخله مأموران انتظامی، آنها از محل متفرق شدند و دستور بازگشت به منازلشان صادر شد.[12]
تنشها در دوازدهم آذرماه با تظاهرات کارکنان اعتصابی سازمان رادیو و تلویزیون در پارک مجاور سازمان ادامه یافت. با این حال، مأموران حکومتی با تیراندازی هوایی، سعی در پراکندهکردن جمعیت داشتند و در نهایت موفق به متفرقکردن تظاهرکنندگان شدند.[13]
گسترش موج اعتصابات کارکنان رادیو و تلویزیون به سراسر کشور
با گسترش اعتصابات کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون ملی، همبستگی کارکنان در مراکز استانها با انقلابیون شدت یافت. طبق مستندات تاریخی مورخ ۲۹ آبان ۱۳۵۷، در پی کشته شدن پنج نفر و مجروح شدن حدود ۲۷ تن از تظاهرکنندگان در شهر ساری، فرستنده تلویزیونی این شهرستان از پخش برنامههای معمول سیمای ایران خودداری کرد. بر اساس گزارش این سند، «نجفیان»، کارمند رادیو و تلویزیون مازندران، با پخش موسیقیهای سوگوارانه و مارشهای اعتراضی، به این واقعه واکنش نشان داد؛ اقدامی که طبق این منبع، بهصورت خودسرانه صورت گرفته است.[14]
مستندات دیگر نیز بر مخالفت برخی از کارکنان واحد تلویزیون در مرکز اصفهان با سیاستها و اقدامات دولت تأکید دارند:
«تلویزیون مرکز اصفهان فیلمی از تظاهراتی که به نفع دولت که توسط مردم تیران نجفآباد لنجان که در تاریخ 28 /8 /57 انجام گرفته تهیه نموده و قرار بوده پس از پایان اخبار شبکه تلویزیون ملی ایران در همین تاریخ از طریق شبکه پخش گردد؛ لیکن شخصی به نام کریمپور که از مخالفین دولت میباشد با کارشکنیهای بیمورد پخش فیلم را به تعویق انداخته همچنین دو نفر دیگر از فیلمبرداران تلویزیون اصفهان به اسامی نوری صادقی و خسروانی نیز از مخالفین دولت میباشند و با آوردن بهانههای فنی از قبیل کمبود نور و غیره در مورد تهیه فیلم از تظاهراتی که به نفع دولت صورت میگیرد خودداری ولی نسبت به تهیه فیلم تظاهرات علیه دولت در هر مکان و زمانی از کلیه امکانات بهرهبرداری نموده و هرطور شده فیلم را تهیه مینمایند.»[15]
موج اعتصابات در سازمان رادیو و تلویزیون با گسترش به مراکز استانها، ابعاد تازهای یافت. در ۱۱ آذر، کارکنان تلویزیون شیراز دست به اعتصاب زدند[16] و روز بعد، همکاران آنها در بندرعباس نیز به پیروی از این حرکت، فعالیت خود را متوقف کردند.[17] در خراسان، وقایع ۱3 آذر نشاندهنده مقاومت سازمان در برابر فشارها بود؛ اگرچه مسئولان رادیو و تلویزیون مشهد تحت فشار مأموران فرمانداری نظامی، ناگزیر به پخش اعلامیه دولت نظامی شدند، اما به محض آغاز پخش، دستگاه را قطع کردند تا از انتشار کامل آن جلوگیری کنند.[18] علاوه بر این، برخی از گردانندگان رسانهای مشهد با حضور در صف مقدم تظاهرات، همبستگی خود را با مردم اعلام کردند.[19]
در تبریز نیز، کارکنان در ۱۴ آذر پس از رایزنی، تصمیم گرفتند در روز پانزدهم آذر با تجمع در محل کار و راهپیمایی به سمت شهر، اعتراض خود را به سانسور حاکم بر رسانه نشان دهند.[20]
این زنجیره اعتصابات در کردستان با آغاز اعتراضات در سنندج در ۱۶ آذر ادامه یافت.[21] زمانی که کارکنان با قطع برنامههای سراسری و محلی و انجام اعتصاب نشسته، خواستار لغو اختناق، خروج نظامیان و آزادی همکاران بازداشتی شدند.[22] این حرکت در ۱۸ آذر با پیوستن کارکنان رادیو و تلویزیون مریوان در حمایت از اعتصابیون سنندج، شدت بیشتری یافت.[23]
اعتصابات و جنبشهای اعتراضی کارکنان رادیو و تلویزیون، چنان نگرانی عمیقی را در میان مأموران ساواک ایجاد کرده بود که یکی از مأموران در تحلیل حوادث مشهد، نسبت به فقدان کنترل بر رسانه هشدار داد. وی در گزارشی اعلام کرد:
«با توجه به اینکه هیچگونه کنترلی روی کار مسئولین رادیو تلویزیون اعمال نشده، ممتنع[24] نخواهد بود، در یک لحظه حساس [که] موردنظر عناصر اخلالگر [و] اغتشاشکنندگان میباشد، پیامی کذب از طریق رادیو و احتمالاً تلویزیون در جهت توسعه دامنه اغتشاشات و بالاخره بازداشتن نیروهای فرمانداری نظامی از مأموریت محوله با تقلید صدا پخش گردد»[25]
در اوج اعتصابات و کمکاری واحدهای مختلف رادیو و تلویزیون در سراسر کشور، در روز ۱۳ آذر ۱۳۵۷، کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران با انتشار اعلامیهای تحت عنوان «ما در سوگ عزیزان شهید ملت ایران عزادار هستیم»، اعتراض خود را به نمایش گذاشتند. این اعلامیه که در محل روزنامه کیهان توزیع شد، حاوی مضمون زیر بود:
«هم اکنون تمام سازمان ما در اعتصاب بسر میبرند؛ به جز معدودی خودفروخته که در ادامه سیاستهای اهریمنی ساواک با دشمنان مردم همکاری میکنند، سایر کارکنان ضمن تأیید اعتصابات به مبارزان ملت ایران اعلام میکنند: ما کشتارهای بیرحمانه مردم و پخش خبرهای دروغین و عدم انعکاس مبارزات مردم را شدیداً محکوم میکنیم. ما خواهان لغو فوری حکومت نظامی و لغو کامل سانسور و اختناق در وسائل ارتباطجمعی بهویژه رادیو تلویزیون ملی ایران هستیم. ما خواستهای مترقیانه همه مردم و کارکنان دولت خصوصاً کارکنان وزارت دارایی و کارکنان پیشتاز صنعت نفت را تأیید میکنیم. ما خواهان آن هستیم که نیروهای نظامی و مأموران و همه عواملی که در کار پخش رادیو تلویزیون در حال حاضر دخالت میکنند، محل سازمان را ترک گویند. ما خواهان آنیم که رادیو تلویزیون ملی ایران که با هزینههای گزاف و به خرج ملت ایران ایجاد شده است، وسیلهای باشد برای نشاندادن تلاشهای سازنده توده مردم؛ وسیلهای باشد برای نشاندادن چهره بهنام مردان مبارز و وسیلهای باشد برای اعتلا و اشاعه فرهنگ ملی بر پایه ارزشهای اصیل ملی و مذهبی؛ وسیلهای باشد برای انعکاس رویدادهای جهانی و آگاهی مردم از تودههای سایر نقاط جهان.»[26]
اعتصابات کارکنان رادیو و تلویزیون در تهران و برخی مراکز استانها، با تأثیرگذاری بر روند مبارزات، توجه روحانیون را به خود جلب کرد. چنانکه در اعلامیهی جمعی از روحانیون تهران به تاریخ ۱۶ آذر ۱۳۵۷ ـ در پی درخواست برای راهپیمایی روزهای تاسوعا و عاشورا ـ از این اعتصابات به عنوان اقداماتی «کوبنده و مؤثر» یاد شده است. در بخشی از این اعلامیه آمده است:
«این مقاومتهای قهرمانانه و شکوهمند، همراه با اعتصابات و کمکاریهای هوشمندانه و پُردامنه اکثریت اقشار ملت در سراسر کشور، مخصوصاً اعتصابهای کوبنده و مؤثر کارکنان نفت و مطبوعات و رادیو تلویزیون و آب و برق و مخابرات و دارایی و بانکها و هواپیمایی و فرهنگیان و دانشگاهیان و قضات دادگستری و کسبه و اصناف، آنچنان قاطبه ملت را به رهبری روحانیت و مراجع تقلید خاصه زعیم عالیقدر حضرت آیتالله العظمی خمینی در مقابل ستمگران حاکم یکپارچه و یکصدا قرار داده که دیگر گوش شنوایی برای تبلیغات و یاوهسراییهای کوردلان نمانده تا ادعا کنند: رهبری مبارزه آلت دست اجانب و پیروان او مشتی مردم سادهلوح فریبخورده و گرداننده اجتماعات معدودی مارکسیست از خدا بیخبرند. گرچه هنوز این ادعای پوچ و رسواشده را ناشیانه تکرار میکنند و همه این نعرههای اعتراض را محصول چند ضبط صوت و بلندگو معرفی میکنند.»[27]
در ۲۱ آذر، خبر اعتصاب کارکنان رادیو و تلویزیون در تهران، بندرعباس، سنندج و مریوان منتشر شد.[28] اسناد موجود نشان میدهند که در همین روز، «گروهی از کارکنان مرکز فرستنده رادیو و تلویزیون خراسان (تایباد)، با سر دادن شعارهای «ضد ملی و میهنی»، اعلامیهای از «روحالله خمینی» را قرائت کردند.» این افراد با شنیدن خبر پایین آوردن مجسمههای رضا شاه و محمدرضا شاه از شهر مشهد، با پایکوبی و جشن، بر این اتفاق صحه گذاشتند. در اسناد مذکور، از افرادی نظیر رضا خزئل، ایرج زمردنیا، حسن حقشناس، علی رمضانی و غلامحسین توتونچی به عنوان «متعصبین مذهبی» این مرکز یاد شده است؛ افرادی که طبق این اسناد، با بهانههای مختلف به مخالفت با رژیم پرداخته و در مرکز فرستنده به «تبلیغات سوء» مشغول بودهاند.[29]
در ۲۲ آذر، حدود ۶۰ تا ۷۰ نفر از کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون ملی، با سر دادن شعارهای ضد حکومتی، در مقابل پارک شاهنشاهی در خیابان پهلوی دست به تظاهرات زدند.[30] در همان روز، مأموران حکومتی با اعلامیهای متعلق به «کارکنان رادیو و تلویزیون ملی ایران» روبرو شدند. در این بیانیه از مردم خواسته شده بود تا با خاموش کردن صدای استبداد، از باور کردن اخبار رسمی پرهیز کنند؛ چرا که با ادعای «اشغال رادیو و تلویزیون توسط نظامیان»، تأکید شده بود آنچه از رسانه پخش میشود، ساخته و پرداخته رژیم و دروغی است که باید با هشیاری از آن گذشت. در پایان این اعلامیه، مشخصات و فرکانس امواج هشت رادیوی خارجی نیز برای پیگیری اخبار واقعی ایران درج شده بود.[31]
علاوه بر اعتصابات، یکی دیگر از راهکارهای مخالفان حکومت در سازمان رادیو و تلویزیون ملی، ایجاد اختلال در پخش برنامهها و قطع اخبار بود. به عنوان نمونه، در روز ۲۲ آذر، برنامه خبری ساعت ۲۰:۳۰ در شهرستان بندر ماهشهر به مدت ۳۰ دقیقه از تلویزیون پخش نشد.[32]
علاوه بر موارد پیشین، فرستنده تلویزیونی منطقه قوچان ـ شیروان نیز از ساعت ۱۹:۰۰ روز ۲۲ آذر برای دو روز متوالی (تا ۲۴ آذر) دچار قطع کامل تصویر و صدا شد. در گزارش مأموران ساواک به این موضوع اشاره شده است که این وقفه در پخش، در میان برخی از ساکنان «شاهدوست» منطقه که به دنبال اخبار تظاهرات «شاهدوستی» سراسر کشور بودند، نوعی بدبینی و یأس ایجاد کرده است. طبق این گزارش، مردم تصور میکردند که قطع برنامهها، اقدامی عمدی از سوی مسئولان تلویزیون استان برای جلوگیری از اطلاعرسانی است.[33]
علاوه بر اعتصابات و اختلال در پخش برنامهها، برخی از کارکنان انقلابی رادیو و تلویزیون با سفر به شهرهای مختلف، به تبلیغ علیه حکومت و تحریک مردم به مبارزه میپرداختند. یکی از نمونههای برجسته در این زمینه، مهدی فطرت (کارمند یا گوینده رادیو و تلویزیون) ساکن تهران (اصالتاً اهل قمصر) بود که به همراه شماری از همشهریهای خود از جمله دکتر رضا راهب (وکیل دادگستری)، مرتضی (نماینده آموزش و پرورش کاشان در قمصر)، رضا قُهرودی (شهردار قمصر) و حسین توابی (کارمند آموزش و پرورش تهران) فعالیت میکردند. طبق گزارشهای امنیتی، این افراد در روز ۲۰ آذر ۱۳۵۷ در تظاهرات شرکت کرده و با شعار علیه دولت و مقامات وقت، از پیامها و اعلامیههای امام خمینی حمایت میکردند. گزارشها حاکی از آن است که این گروه در ایام عاشورا، با بسیج مردم محله «بالای قمصر»، به سمت محله «پایین قمصر» حرکت کردهاند که در آن، مهدی فطرت سخنرانیهای مفصلی در حمایت از امام خمینی و علیه سیاستهای دولت ایراد کرده است.[34]
طبق سندی دیگر، علیاکبر جاویددوست، کارمند سابق رادیو و تلویزیون زاهدان، پس از استعفا و خروج از کشور، با مخالفان حکومت در خارج از مرزها ارتباط برقرار کرده بود. بر اساس گزارشهای ساواک، وی سپس برای پیشبرد فعالیتهای خود به ایران بازگشت و با همراهداشتن پوسترها و فیلمهایی علیه دولت، به منطقه بلوچستان سفر کرد. او در این منطقه، ضمن برقراری ارتباط با دانشجویان و برخی از پرسنل نظامی (یک سرباز وظیفه ژاندارمری و یک ارتشی)، در تدارک سفر به سایر نقاط استان جهت گسترش فعالیتهای خود بود.[35]
پس از حوادث ۲۳ آذر ۱۳۵۷ در بیمارستان شاهرضای مشهد، موجی از اعتراضات در استان خراسان گسترش یافت. این اعتراضات با تحصن فرهنگیان، همراهی قضات، کارکنان اداره دارایی و دانشگاهیان پیوند خورد.[36] در همین راستا، تحصن روحانیون در بیمارستان شاهرضا، با پیوستن پزشکان و کادر دانشگاهی همراه شد و این مرکز را به یکی از پایگاههای اصلی انقلاب در مشهد بدل کرد تا جایی که شیخان، رئیس وقت ساواک خراسان، در گزارش خود از بیمارستان به عنوان «مرکز فعالیت اخلالگران» یاد کرد.[37]
در این زمان، وضعیت امنیتی منطقه بسیار متزلزل بود و گزارشها حاکی از آن بود که بیمارستان شاهرضا بهطور کامل تحت کنترل مخالفان حکومت قرار گرفته است.[38] همزمان، کارکنان رادیو و تلویزیون خراسان نیز با امتناع از توزیع اعلامیههای فرمانداری نظامی، خود را در صف انقلابیون قرار دادند. اقدامی که رژیم را از انتشار اخبار موافق با انقلاب در رسانه رسمی بهشدت نگران کرد.[39] این مخالفتها در قالبهای مختلف بروز مییافت. برای نمونه، مسئول پخش برنامه «عصر ما» با ممانعت از پخش این برنامهی شاد، سعی در تغییر محتوای پخش را داشت. در حالی که خواهر یکی از کارکنان زن سازمان، حتی توانسته بود با خانههای برخی از آیات مشهد ارتباط برقرار کند.[40]
کارکنان انقلابی سازمان رادیو و تلویزیون مشهد در نشست خود در تاریخ ۲۲ آذر ۱۳۵۷، اقدامات عملیاتی جدیدی را برنامهریزی کردند. در این جلسه، با هدف تداوم اعتصابات، برخی از رهبران این جریان بر ضرورت قطع سیگنال و از کار انداختن دکل تلویزیون به عنوان مؤثرترین اقدام، تأکید ورزیدند. علاوه بر این، یکی از کارکنان با ترجمه مقالهای از مجله «تایمز» که به موضوع فروش نفت و تأمین تجهیزات نظامی برای سرکوب مردم ایران اشاره داشت، اقدام به تکثیر آن جهت توزیع گسترده نمود. همزمان، کارکنان بخش خبری نیز با سیاست مقابلهای، از بازتاب اخبار موافق با حکومت خودداری کرده و با توهین به گزارشگران طرف دولت، مانع از انتشار پیامهای رسمی میشدند.[41]
اعتصابات گسترده و تعطیلی سازمانها و ادارات دولتی در نیمه دوم سال ۱۳۵۷، فشارها بر دولت را به شدت افزایش داد. اختلال در امور اداری و اجرایی بهحدی رسید که در ۲۳ آذرماه ۱۳۵۷، ارتشبد غلامرضا ازهاری، نخستوزیر وقت، بخشنامهای اضطراری به تمامی وزارتخانهها و سازمانهای دولتی ارسال کرد. طبق محتوای این بخشنامه، اعتصابات منجر به «اختلال در عرضه خدمات اداری، اجتماعی و فنی» شده و «زیانهای نسبتاً عظیمی در حوزههای مالی، اقتصادی و بهویژه تولیدی» به همراه داشته است. همچنین در این سند هشدار داده شده بود که مواردی نظیر «قطع نفت، گاز، بنزین، خاموشی برق و توقف امور اداری مرتبط با رفاه عمومی»، زندگی روزمره شهروندان را مختل کرده است. در پاسخ به این وضعیت، دولت سیاست سختگیرانهای را در اجرای مقررات استخدامی اتخاذ کرد. بر این اساس، از پرداخت حقوق و مزایای کارکنان اعتصابکننده جلوگیری و به رؤسای سازمانها ابلاغ شد که در صورت عدم حضور یا کمکاری کارکنان، طبق مقررات مربوطه، نسبت به برکناری آنها اقدام کنند.[42]
در ۲۳ آذرماه ۱۳۵۷، سپهبد ابوالحسن سعادتمند،[43] وزیر اطلاعات و جهانگردی، تورج فرازمند[44] را به عنوان مدیرعامل سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران منصوب نمود. مأموریت اصلی فرازمند در این جایگاه، مهار اعتصابات و بازگرداندن فعالیت کارکنان به حالت عادی بود؛ امری که وی در انجام آن ناکام ماند.[45] بر اساس اسناد موجود در تاریخ ۲۵ آذرماه ۱۳۵۷، از ساعت ۱۱:۰۰ صبح، حدود صد نفر از کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران در ساختمان تولید واقع در خیابان جامجم گرد آمدند. گزارشها حاکی از آن است که سه تن از میان این کارکنان، همکاران خود را به تداوم اعتصاب ترغیب میکردند؛ اما با مداخله مدیرعامل سازمان، این تجمع در ساعت ۱۳:۰۰ همانروز پراکنده شد و کارکنان به منازل خود بازگشتند.[46] همزمان با این وقایع در تهران، کارکنان واحدهای رادیو و تلویزیون سنندج و مریوان نیز همچنان به اعتصاب خود ادامه دادند.[47]
علاوه بر این، در تاریخ ۲۶ آذرماه اعلام شد که حدود ۵۰ درصد از کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران در تهران در وضعیت اعتصاب بسر میبرند؛ بدین معنا که کارکنان با وجود حضور در محل کار، از انجام وظایف خود امتناع میورزیدند. همزمان، وضعیت مشابهی در واحدهای استانی نیز مشاهده میشد؛ بهگونهای که کارکنان رادیو و تلویزیون استانهای هرمزگان و کردستان (سنندج و مریوان) همچنان به کمکاری ادامه داده بودند.[48]
تنشها در سازمان رادیو و تلویزیون در روزهای ۲۷ و ۲۸ آذرماه تداوم یافت؛ بهگونهای که کارکنان در تهران با وجود حضور در محل کار، از انجام وظایف خود امتناع ورزیده یا به اعتصاب پیوستند.[49] در ۲۷ آذرماه ۱۳۵۷، تحولات مهمی در میان کارکنان انقلابی رادیو و تلویزیون استان آذربایجان غربی رقم خورد. طبق اسناد ساواک، گروهی از کارکنان مرکز رضائیه (ارومیه) ـ از جمله شاپور اجتهاد، همسرش فلورا حشمت، محمود نساجی، عمر حیدری، جلیل آقداشی و شمار زیادی دیگر از همکاران ـ در باشگاه رادیو و تلویزیون گرد آمدند. این گروه پس از تجمع در باشگاه، راهی مسجد اعظم رضائیه شدند. در آنجا، حمید ماهری بیانیهای را که پیشتر توسط سه تن از کارکنان تهیه شده بود، از طریق بلندگوی مسجد و در حضور هزاران نفر از مردم اعلام کرد. متن این بیانیه بر همبستگی کارکنان با روحانیت و انقلاب و محکومیت استبداد و ظلم حکومت تأکید داشت. در حین سخنرانی حجتالاسلام غلامرضا حسنی،[50] شعارهای ضد حکومتی از سوی کارکنان رادیو و تلویزیون در فضای مسجد طنینانداز شد.[51]
در روز ۲۹ آذرماه، از ساعت ۱۰:۰۰ تا ۱۱:۵۰ صبح، حدود ۵۰۰ نفر از کارکنان بخشهای تولید، رپرتاژ و کارگاه دکورِ سازمان رادیو و تلویزیون ملی در مقابل درب اصلی پارک شاهنشاهی تجمع کردند. این تجمع با حضور مأموران فرمانداری نظامی و سخنرانی فردی که مدعی بود گروههایی قصد نفوذ و اخلال در میان جمعیت را دارند، با پراکندگی جمعیت روبرو شد. براساس توافق صورتگرفته، قرار شد این گروه مجدداً در ساعت ۰۹:۰۰ روز ۲ دیماه در همین مکان گرد هم آیند. در جریان این تجمع، اعلامیههایی تحت عنوان «ساواکیهای خائن؛ جاسوسان و خبرچینان محلی را معرفی کنید» میان حاضران توزیع شد.[52] همزمان با تحولات در تهران، گزارشهایی از گسترش این روند در سایر نقاط کشور منتشر شد.[53]
نگاهی به اعتصاب کارکنان رادیو تلویزیون در دی ماه 1357
روند اعتصابات در رادیو و تلویزیون افکار عمومی را نسبت به آن مثبت کرده بود. بهطوریکه مسئول حفاظت رادیوتلویزیون استان فارس خاطرنشان کرده بود که حضور این کارکنان و پخش اعلامیهها، موجب ایجاد نوعی رابطه مثبت و پیوند میان مردم و این رسانه شده است.[54]
در دوم دی ماه، حوالی ساعت ۱۰:۴۰، تجمعی متشکل از حدود هزار نفر از کارکنان رادیو و تلویزیون ملی به همراه تعدادی از شهروندان، وارد خیابان پهلوی شده و با حرکت به سمت میدان ونک، مسیر را مسدود کردند.[55] بر اساس گزارشهای ساواک، کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران در روزهای دوم تا چهارم دی ماه، در حین حضور در محل کار، به اعتصاب و کمکاری دست زدند.[56] علاوه بر این، اسناد حاکی از آن است که اعتصابات و کمکاریهای مشابهی نیز از سوی کارکنان رادیو و تلویزیون در شهرهای سنندج، مریوان و بندرعباس در همان بازه زمانی (دوم تا چهارم دی ماه) گزارش شده است.[57]
در دوم دی ماه دستهای متشکل از حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ نفر از کارکنان بانک مرکزی، در سالن غذاخوری این بانک گرد آمده و قطعنامهای نهمادهای صادر کردند. در بند چهارم این قطعنامه، بر اعلام همبستگی با تمامی گروههای مبارز، بهویژه رزمندگان شرکت ملی نفت و کارکنان رادیو و تلویزیون، تأکید شده و درخواست اختصاص یک روز حقوق به آنان مطرح شد.[58] در همین روز، جامعه فرهنگیان استان مازندران نیز با اعلام حمایت از تمامی اعتصابیون، از جمله کارکنان رادیو و تلویزیون، همگامی و همبستگی خود را با این جریان نشان دادند.[59]
در سوم دی ماه ۱۳۵۷، کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران، ضمن حضور در محل کار، به روند کمکاری خود ادامه دادند. علاوه بر این، در ساعت ۱۰:۰۰ صبح، حدود ۶۰۰ نفر از کارکنان این سازمان در پارک شاهنشاهی (ملتِ کنونی) گرد آمدند. آنان با حمل پلاکاردهایی با شعار «تلویزیون ارتشی از ما نیست»، به سمت میدان ونک حرکت کردند؛ در جریان این راهپیمایی، تعدادی از مردم و دانشآموزان نیز به آنان پیوستند و جمعیت را به بیش از ۱۵۰۰ نفر رساندند.[60]
در تاریخ ۵ و ۶ دی ماه ۱۳۵۷، کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون در شهرهای تهران، سنندج، مریوان و بندرعباس همچنان به اعتصاب و کمکاری خود ادامه دادند.[61] در همین راستا، رادیو و تلویزیون سنندج در روز ۶ دی ماه، بارها اعلام کرد که به دلیل تداوم اعتصاب کارکنان، قادر به پخش برنامههای ویژه در پاسخ به خواست همشهریان برای پوشش وقایع اخیر سنندج نیست.[62]
در همین روز، تجمع گستردهای از کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون تهران در محل استودیو ۱۲ برگزار شد. این نشست که با سخنرانیهای مختلف همراه بود، تا ساعت ۱۲ ظهر ادامه یافت. در پایان این تجمع، مقرر شد تا از هر واحد، نمایندهای جهت حضور در جلسات «مؤسسه اتحادیه کارکنان رادیو و تلویزیون ملی ایران» انتخاب شود؛ این مؤسسه، نهادی است که مسئولیت رهبری گروه اعتصابیون را بر عهده خواهد داشت.[63]
کارکنان تلویزیون مشهد در اوایل دیماه ۱۳۵۷ با انتشار اعلامیهای، از احتمال اعتصاب گسترده خبر دادند. آنان اعلام کردند: چنانچه حقوق آنها تا ۵ دی پرداخت نشود، تمامی فعالیتها را متوقف خواهند کرد. این اقدام شامل از کار انداختن رلههای پخش، خاموش کردن دستگاهها و قطع کامل جریان ارتباطات خواهد بود.[64]
در تاریخ ۱۰ دی ماه ۱۳۵۷، کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران در استانهای آذربایجان شرقی، کردستان (سنندج و مریوان) به اعتصاب کامل برخاستند و یک روز کاری را بدون فعالیت پشت سر گذاشتند.[65] روند اعتصاب کارکنان رادیو و تلویزیون در مناطق سنندج و مریوان، که با هدف اعتراض به عدم تولید برنامههای محلی صورت گرفته بود، از روز ۱۳ دی ۱۳۵۷ آغاز شد و تا تاریخ ۱۸ دی ماه نیز تداوم داشت.[66]
شورای مؤسس اتحادیه کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران (مرکب از نمایندگان تمامی کارکنان اعتصابی)[67] در روز 20 دی 1357، در ساختمان تولید این سازمان جلسهای تشکیل داد. آنها ضمن اصرار بر این موضوع که برای شکست اعتصاب خود حاضر به مذاکره با مقامات مسئول نیستند، اعلام کردند: «اگر بایستی مذاکرهای صورت گیرد که از نتیجه آن به هدف نهایی خود دست یابند فقط با نخستوزیر یا وزیر اطلاعات[و جهانگردی] گفتگو خواهند کرد.»[68]
سخنان شاپور بختیار درباره کارکنان رادیو و تلویزیون و واکنش آنها
در ۲۶ دی ۱۳۵۷، شاپور بختیار[69] در جریان تشریح برنامههای خود در مجلس شورای ملی، کارکنان رادیو و تلویزیون را همکاران و عاملان ساواک خواند. این اظهارات، خشم کارکنانی را که پیشتر در اعتصابات دوره نخستوزیری ارتشبد ازهاری شرکت کرده بودند، برانگیخت. آنان ضمن مطالبه عذرخواهی رسمی، نخستوزیر را تهدید کردند، چنانچه از کارکنان رادیو و تلویزیون اعاده حیثیت نکند و یا در صورت عدم پاسخگویی، فعالیتهای خود را متوقف خواهند کرد. در همین راستا، کارکنان مرکز تلویزیون آبادان نیز با انتشار اعلامیهای هشدار دادند: «چنانچه نخستوزیر برای رفع این توهین، اعاده حیثیت نکند، ساعت ۲۰ امروز تمامی فرستندههای مرکز خوزستان به نشانه اعتراض، پخش برنامهها را قطع خواهند کرد.»[70]
این اعتراضات به کارکنان رادیو و تلویزیون خوزستان محدود نماند؛ بلکه همکاران آنان در مراکز سنندج و مریوان نیز با انتشار بیانیهای رسمی، اعلام کردند که در واکنش به این اظهارات، پخش برنامههای خود را از ساعت ۹ صبح روز چهارشنبه، ۲۷ دیماه ۱۳۵۷ متوقف خواهند کرد.[71]
روزنامه کیهان در گزارشی با اشاره به گسترش اعتراضها، نوشت: «اعتراض سریع و همهجانبه کارکنان فرستندههاى مختلف رادیو تلویزیون در تهران و سایر شهرستانها سبب شد... نخستوزیر رسماً از گفتههاى خود پوزش بطلبد. وی ضمن عذرخواهی رسمی، تأکید کرد که منظور او این نبوده که هشتهزار کارمند شریف رادیو و تلویزیون، همگی ساواکی هستند، بلکه غرض این بوده که در رادیو و تلویزیون نیز نظیر هر سازمان دیگر، تعدادی ساواکی استخدام شدهاند.»[72]
در واکنش به اظهارات بختیار، کارکنان اعتصابی این سازمان مصراً خواستند که عوامل ساواک چه در سطح کارمندان و چه در سطح مقامات بهوسیله نخستوزیر معرفی شوند تا کارکنان خودشان راساً برای پاک کردن سازمان از وجود چنین افرادی برابر مقررات سازمانی اقدام کنند.[73]
مطابق با گزارشهای موجود در اسناد مورخ ۲۹ دی، همزمان با مراسم اربعین حسینی(ع)، بالغ بر ۱۰ هزار نفر از کارکنان حوزههای نفت و تلویزیون در تهران به راهپیمایی پرداختند.[74]
عملکرد کارکنان انقلابی رادیو و تلویزیون در روز ورود امام خمینی به ایران
در آستانه بازگشت امام خمینی به ایران، «کمیته تنظیم اعتصابها» به ریاست دکتر یدالله سحابی همراه دکتر محمدجواد باهنر و حجتالاسلام اکبر هاشمی رفسنجانی در تاریخ سوم بهمن ۱۳۵۷، طی نامهای خطاب به شورای مؤسس اتحادیه رادیو و تلویزیون، خواستار پوشش زنده مراسم ورود ایشان شد؛ درخواستی که در واقع انعکاسی از خواست کارکنان اعتصابی تلویزیون بود.[75] در همین رابطه، روزنامه اطلاعات در تاریخ سوم بهمن 1357 اعلام کرد که با توافق کارکنان اعتصابی و مدیرعامل رادیو و تلویزیون (مسعود برزین)، پخش مراسم ورود امام خمینی قطعی شد. با این حال شورای مؤسس اتحادیه کارکنان سازمان اعلام کرد: «مسئولیت هر گونه وقفه در کار انتشار و پخش گزارشهای مربوط به این واقعه به عهده دولت خواهد بود.»[76] در همان روز چند تن از نمایندگان شورا با وزیر اطلاعات و مدیر عامل سازمان گفتگو کردند و طی تفاهمی که صورت گرفت، پخش مراسم ورود امام خمینی به کشور قطعی شد که بر اساس برنامه تنظیمی قرار شد سه دستگاه فرستنده سیار یکی در فرودگاه، یکی در خیابانهای مسیر و یکی در بهشت زهرا مستقر شود. همچنین شورای مؤسس از مدیر عامل سازمان خواست که کلیه عوامل حاضر در پخش رادیو و تلویزیون و هیئتهای تحریری خبر رادیو و تلویزیون و همچنین گویندههایی که در طول اعتصاب با سازمان همکاری داشتهاند، کنار گذاشته شوند و عوامل جلوی دوربین و پشت پرده همه از کارکنان اعتصابی باشند. علاوه بر آن سرودها و افکتهایی که با موضوع و فضای خاص موجود هماهنگی داشته باشند، انتخاب شود. از سوی دیگر گفته شد که جریان عزیمت امام خمینی از پاریس که توسط ماهواره گرفته میشود، پیش از برنامه ورود از رادیو و تلویزیون پخش شود. همچنین برای اطمینان از کار دستگاهها، کارکنان اعتصابی به رهبری کمیته هماهنگی که یازده عضو دارد از روز پنجشنبه در قسمتهای مربوط مستقر شوند تا به بازبینی دستگاهها بپردازند. ضمناً فرستندههایی که از قبل در فرودگاه و بهشت زهرا مستقر میشوند بهوسیله مأموران حفاظتی کمیته حفاظت روحانیون نگهداری خواهد شد.[77]
با اینکه گفته شد تهیه و پخش برنامه ورود امام خمینی بر عهده کارکنان اعتصابی سازمان باشد، اما مدیر عامل سازمان در روز 11 بهمن در پاسخ به این پرسش که «آیا پخش مستقیم بهوسیله کارکنان اعتصابی تلویزیون صورت خواهد گرفت یا نه؟» گفت: «به امید خدا سازمان رادیو تلویزیون این کار را انجام میدهد. این یک همکاری جمعی و گروهی است، اما در هر صورت از لحظه آغاز ورود امام خمینی مراسم استقبال را مستقیماً از شبکه رادیو تلویزیون پخش خواهیم کرد...»[78]
طبق گزارش روزنامه اطلاعات یک سخنگوی کارکنان اعتصابی در مورد اینکه کارکنان اعتصابی سازمان در پخش مراسم ورود امام خمینی شرکت و همکاری خواهند داشت یا نه؟ گفت: «تا این لحظه تصمیمی از سوی شورای مؤسس اتحادیه کارکنان اتخاذ نشده است و او نمیتواند پیش از تصمیمگیری از سوی شورا مسئلهای را عنوان کند.»[79]
در روز ورود امام خمینی (۱۲ بهمن ۱۳۵۷)، کارکنان انقلابی رادیو و تلویزیون که بسیاری از آنان با جریان اعتصابکنندگان همسو بودند، با طرفداران حکومت در داخل سازمان درگیر شدند. گزارشهای مستخرج از اسناد، این برخورد را به شرح زیر بازگو میکنند: «به منظور پخش مراسم ورود آیتالله خمینى به ایران و استقبال از مشارالیه، بین تعدادى از کارکنان اعتصابى سازمان رادیو تلویزیون ملى ایران و گردانندگان فعلى این سازمان توافق میگردد که واحدهاى سیار تلویزیون متشکل از اعتصابکنندگان جهت ضبط و ارسال تصویر به فرودگاه رفته و موافقان دولت که در مرکز پخش تلویزیون مستقر میباشند، پس از دریافت تصویر و بررسى آن با 15 دقیقه تأخیر به پخش برنامه مبادرت نمایند و نیز طبق توافق در ابتداى برنامه مزبور سرودهاى شاهنشاهى و ایرانزمین پخش گردد. متعاقب این توافق روز جارى هنگامی که کلیه امکانات براى ضبط و پخش مراسم آماده بود، تعدادى از اعتصابکنندگان سازمان مزبور به مرکز پخش حمله و با بیرون راندن مسئولان، پخش برنامه را خود بر عهده میگیرند و سرودهاى شاهنشاهى و ایرانزمین را نیز از ابتداى برنامه حذف میکنند. در این موقع که قسمتى از مراسم ورود آیتالله خمینى پخش شده بود کارکنان موافق دولت مجدداً با حمله به این افراد، کنترل مرکز یادشده را در اختیار گرفته و به تلافى عدم پخش سرودهاى مذکور برنامه را قطع و با پخش سرود شاهنشاهى و توضیح اینکه دستگاههاى سیار ضبط تصویر داراى نقص فنى شده و ارتباط برقرار نیست به برنامه خاتمه میدهند.»[80]
شاپور بختیار در توضیح قطع ناگهانی مراسم استقبال به روزنامه اطلاعات گفت: «بر اساس قراری که ما برای پخش مراسم استقبال از امام خمینی داشتیم، گروهی برای این کار تعیین شدند و از بامداد امروز (12 بهمن) برای این کار تدارک وسیعی دیدند. در نیمه پخش مراسم ناگهان گروهی از کارکنان اعتصابی که وابستگی آنها به عوامل کمونیست بدیهی است، به پخش حمله کردند و دوربین و استودیو را اشغال نمودند. چون ما میخواستیم با عوامل موجود که در طول هفتههای گذشته به طور شبانهروزی کار کرده بودند، مراسم استقبال را پخش کنیم، نمیتوانستیم پخش تلویزیون را به دست کسانی که معلوم نیست از کدام مکتب و کدام محل فرمان میگیرند، بگذاریم. وقتی حمله بعضی از اعتصابیها به پخش انجام گرفت، مأموران انتظامی وارد پخش شدند و حملهکنندگان را اخراج کردند.»[81]
یکی دیگر از اقدامات کارکنان اعتصابی تلویزیون ملی ایران چند روز پس از ورود امام خمینی به کشور، استفاده از تجهیزات سیار برای پوشش خبری بود؛ چنانکه گزارش شده است: «با بهرهگیری از دو دستگاه واحد سیار، مصاحبه امام خمینی (ساعت ۱۷:۲۰ روز ۱۶ بهمن ۱۳۵۷) در شعاع پنج تا شش کیلومتری بهصورت مستقیم پخش شد و برخی ایستگاههای تلویزیونی نیز موفق به دریافت آن شدند.» [82] علاوه بر این، گزارشها حاکی از آن است که «یکی از کارکنان تلویزیون، دو دستگاه واحد سیار را که از زمان اعزام برای استقبال از امام خمینی در اختیار گرفته بود، پس از اتمام عملیات به سازمان مرکزی بازنگردانده است.[83] این روند تا آنجا ادامه یافت که از ساعت ۱۷:۰۰ روز ۱۸ بهمن ماه، کانال ۱۰ (کانال انقلاب) پخش برنامههای خود را آغاز نمود. این کانال، تصاویر مربوط به گردهمآیی بهشت زهرا و سخنان امام خمینی(ره) را در شعاع ۵ کیلومتری پخش کرد. این پخش تلویزیونی از طریق یک فرستنده ضعیف انجام میشد که توسط گروهی از تکنسینها، تصویربرداران و مهندسان صدابردار رادیو و تلویزیون ملی ایران، در مدرسهای نزدیک به محل اقامت امام مستقر و از طریق یک فرستنده سیار تکمیل شده بود.[84]
سرانجام، پس از اعلام بیطرفی ارتش در صبح روز ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، یگانهای نظامی مستقر در رادیو و تلویزیون، ساعت ۱۴:۰۰ محل را ترک کردند. با بازگشت کارکنان اعتصابی به محل کار در ساعت ۱۷:۰۰، پخش برنامهها از سر گرفته شد و نخستین نشانه پیروزی، پخش سرود «ای ایران» از رادیو بود که بلافاصله با قرائت اطلاعیه امام خمینی(ره) همراه شد.[85]
متن پیام امام خمینی به این شرح است:
«بسم الله الرّحمن الرّحیم. ملت شجاع ایران! خواهران و برادران آگاه تهران!
اکنون که به خواست خداوند متعال پیروزی نزدیک است و نیروی ارتش عقبنشینی و عدم دخالت خودشان را در امور سیاسی ابراز و پشتیبانی خودشان را از ملت اعلام کردهاند، ملت عزیز و شجاع با کمال مراقبت از اوضاع و در عین حفظ آمادگی برای دفاع احتمالی، در صورتی که نیروی ارتش به پادگانهای خود رفتهاند، آرامش و نظم را حفظ نمایند. اگر اخلالگران بخواهند با آتشسوزی و خرابکاری فاجعه ببار آورند، آنان را به وظیفه شرعی و انسانیشان آگاه گردانند و نگذارند این قبیل کارها موجب هتک حرمت ملت شود و به سفارتخانهها حمله نکنند. و اگر خدای نخواسته ارتش باز به میدان آمد، واجب است آنان را با شدیدترین وجه دفع کرده با تمام نیرو و قدرت از خود دفاع نمایند. اینجانب به امرای ارتش اعلام میکنم که در صورت جلوگیری از تجاوز ارتش و پیوستن آنان به ملت و دولت قانونی ملی اسلامی، ما آنان را از ملت و ملت را از آنان میدانیم و مانند برادران با آنان رفتار مینماییم. از خداوند متعال پیروزی مردم دلاور ایران را خواستارم. و السلام علیکم و رحمهالله و برکاته. روحالله الموسوی الخمینی»[86]
در تلویزیون نیز، ساعت ۱۹:۴۰، با نمایش نشان «دو شیر با دو گل» و پخش سرود ملی، برنامهها آغاز گشت؛ پس از تبریک پیروزی، اطلاعیه امام قرائت شد. در ادامه، ساعت ۲۰:۳۰، اخبار سراسری با یک دقیقه سکوت به یاد شهدای انقلاب اسلامی آغاز شد. پخش برنامههای تلویزیونی در آن روز، ساعت ۲۳:۰۰ به پایان رسید.[87]
[1]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1384، ج 17، ص 212.
[2]. همان، ص 146.
[3]. همان، ص 160.
[4]. همان، ص 297.
[5]. همان، ص 297.
[6]. همان، ص 357.
[7]. همان، ص 489.
[8]. همان، ص 438. متن این اعلامیه به این شرح است: «کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون همبستگی کامل خود را با تلاش ملت ایران در راه رسیدن به حقوق مشروع و قانونی اعلام میدارد و هرگونه اعمال زور و دیکتاتوری را از جانب هر کس و به هر صورت محکوم میکند و خواستار برقراری نظم قانونی در تمام مملکت و تمام سطوح میباشد. کارکنان سازمان که از روز برقراری دولت نظامی خانه دوم خود را در محاصره افراد نظامی و در زیر سلطه آنان میبیند، خواستار خروج هرچه زودتر و بدون قید و شرط آنان میباشد تا بتواند رسالت فرهنگی، اجتماعی و سیاسی خود را طبق موازین قانونی و بدون دخالت نظامیان و بیگانگان انجام دهد. کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران تا رسیدن به حقوق قانونی خود و نیز هدف مقدسی که دارند از پای نخواهند نشست و به اعتصاب خود ادامه خواهند داد. هفته جاری که هفته همبستگی کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران اعلام گردیده ما کارکنان واحدهای طرح و توسعه امور مهندسی با قاطعیت همبستگی خود را اعلام میداریم و هفته همبستگی کارکنان را نیز به پیشگاه ملت شرافتمند ایران تقدیم میداریم. با آرزوی پیروزی ملت ایران.» (سند شماره 1، پیوست در همین مقاله.)
[9]. سند شماره 2، پیوست در همین مقاله.
[10]. سند شماره 3، پیوست در همین مقاله.
[11]. سند شماره 4، پیوست در همین مقاله.
[12]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، 1384، ج 18، ص 111.
[13]. همان، ص 197.
[14]. سند شماره 5، پیوست در همین مقاله.
[15]. سند شماره 6، پیوست در همین مقاله.
[16]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، ج 18، ص 111.
[17]. همان، ص 197.
[18]. همان، ص 265.
[19]. همان، ص 265.
[20]. همان، ص 400
[21]. همان، 13، ج 22، ص 302.
[22]. همان، 13، ج 19، ص 76.
[23]. همان، ص 233.
[24]. غیر ممکن.
[25]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، ج 18، ص 265.
[26]. سند شماره 7، پیوست در همین مقاله.
[27]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، 1384، ج 19، ص 80.
[28]. همان، 13، ج 20، ص 1.
[29]. سند شماره 8، پیوست در همین مقاله.
[30]. سند شماره 9، پیوست در همین مقاله.
[31]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، 1385، ج20، ص 105.
[32]. همان، ص 283.
[33]. سند شماره 10، پیوست در همین مقاله.
[34]. سند شماره 11، پیوست در همین مقاله.
[35]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، ج 18، ص 5.
[36]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان خراسان رضوی، همان، 1400، ج 19، ص 43. با آگاهی از چنین وضعیتی، جمعی از علما از جمله آیتالله سیدعلی خامنهای، حجتالاسلام واعظ طبسی و آیتالله مروارید، پیادهروی اعتراضی خود را به سوی بیمارستان آغاز کردند. آنان ضمن دعوت از مردم برای پیوستن به این حرکت، با وجود ممانعت مأموران، خود را به بیمارستان رسانده و در حمایت از خواستههای پزشکان و کارکنان، تحصنی را در آن مکان شکل دادند. آیتالله خامنهای درباره شکلگیری این تحصن چنین گفته است: «با چند نفر از روحانیون به یک اتاقی رفتیم تا ببینیم چه کار باید کرد. در حالی که معلوم نبود تهاجم ادامه دارد یا خیر؟ من آنجا پیشنهاد کردم که اعلام کنیم همینجا متحصن میشویم و تا خواستههایمان برآورده نشود، آنجا را ترک نمیکنیم. در آن جلسه که حدود هشت تا ده نفر از اهل علم مشهد حضور داشتند، من برای اینکه هیچگونه تزلزل و خدشهای به مطلب وارد نشود، بلافاصله یک کاغذ آوردم و نوشتم: ما امضاکنندگان زیر اعلام میکنیم تا برآورده شدن خواستههایمان در اینجا خواهیم بود. یکی از خواستهها عزل فرماندار نظامی و یکی دیگر محاکمه عامل گلولهباران بیمارستان امام رضا(ع) بود. بدین وسیله اعلام تحصن کردیم. این تحصن هم در مشهد و هم در خارج از مشهد اثر مهمی بخشید و از نقاط عطف مبارزات مشهد بود که بعداً هیجانهای بسیار و تظاهرات پرشور و کشتار عمومی مردم مشهد را به دنبال داشت.» (خاطرات و حکایتها، (خاطرات رهبر معظم با مرکز اسناد انقلاب اسلامی سالهای 61ـ62)، تهران، مؤسسه فرهنگی قدر ولایت، 1374، ج 2، ص 11). آیتالله خامنهای همچنین در جمع متحصنان سخنرانی کردند. در اسناد ساواک درباره این سخنرانی و نقش ایشان آمده است: «خامنه[ای]که یکی از روحانیون مخالف دولت و هم اکنون در بیمارستان شاهرضا مشغول سخنرانی میباشد، مردم را تحریک مینماید که پس از سخنرانی به اجتماع افرادی که با موافقین دولت در زد و خورد هستند به کمک آنان بروند.» انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان خراسان رضوی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1400، ج 19، ص 338.
[37]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، 1385، ج 21، ص 59.
[38]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان خراسان رضوی، همان، ج 20، ص 9.
[39]. همان، ص 3.
[40]. همان، ص 131.
[41]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، ج 21، ص 72.
[42]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، ج 20، ص 309.
[43]. ابوالحسن سعادتمند در سال ۱۲۹۸ ه.ش در لاهیجان متولد شد و پس از تحصیل مقدمات، وارد دانشکده افسری گردید و پس از فراغت از تحصیل در سال ۱۳۱۹ وارد ارتش شد و مدارج نظامی را یکی پس از دیگری طی کرد و همزمان دوره ستاد و فرماندهی دانشگاه جنگ را طی نمود. او در سال ۱۳۳۶ با درجه سرهنگی به سازمان اطلاعات و امنیت کشور منتقل شد و به ریاست اداره مطبوعات کشور منصوب گردید و همزمان با اشتغال در سازمان امنیت، در سال ۱۳۳۷ لیسانس حقوق قضایی و در سال ۱۳۴۰ از پایاننامه خود با موضوع جنگ سرد در دانشگاه تهران دفاع کرد. سعادتمند از سال ۱۳۴۳ تا ۱۳۴۵ معاون کل سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) بود که در آن ایام ریاست آن را سرلشکر حسن پاکروان برعهده داشت. او در سال ۱۳۴۵ با درجه سرلشکری به ریاست اداره کل روابط عمومی ارتش منصوب شد و پس از چندی با درجه سپهبدی رئیس دادگاه انتظامی ارتش گردید. سعادتمند درکابینه ارتشبد ازهاری که مقارن با انقلاب سال ۱۳۵۷ تشکیل شده بود، به وزارت اطلاعات و جهانگردی منصوب گردید. پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ سپهبد سعادتمند نیز از جمله دستگیرشدگان بود و در اردیبهشت ۱۳۵۸ به اتهام محاربه اعدام شد.
[44]. تورج فرازمند در سال ۱۳۰۱ در تهران به دنیا آمد. پدرش قاضی بود. در سالهای جوانی از هواداران حزب توده ایران شد. بعد از جنگ جهانی دوم برای تحصیلات به فرانسه رفت. او بعد از بازگشت از فرانسه به مطبوعات پیوست و به سرعت به عنوان نویسنده و مترجم نامدار شد. در روزنامه اطلاعات ابتدا یکی از دبیران و سپس سردبیر شد. تورج فرازمند همزمان با کار در مطبوعات، در رادیو ایران هم به ترجمه و برنامهسازی مشغول بود. برنامه هشت دقیقهای تفسیرهای سیاست جهانی او که در دهه چهل و پنجاه بعد از اخبار ساعت چهارده از رادیو پخش میشد از جمله به خاطر لحن و آهنگ کلام او شنوندگان زیادی داشت. فرازمند همچنین سریال رادیویی جنگ جهانی دوم را با همکاری ایرج گرگین ساخت که از جمله معدود برنامههای رادیویی قابل مقایسه با معیارهای حرفهای جهانی بود. متن این سریال را فرازمند نوشته و گویندگی آن را هم به عهده داشت. پیش از آن خاطرات وینستون چرچیل، نخستوزیر زمان جنگ بریتانیا را با عنوان «خاطرات جنگ جهانی دوم» ترجمه کرده بود که در دوازده جلد توسط انتشارات نیل در سال ۱۳۴۷ منتشر شد. با ادغام رادیو و تلویزیون و تأسیس سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران، تورج فرازمند به این سازمان منتقل شد و در سالهای بعد به ریاست رادیو، مدیریت اخبار و مدیریت شبکه اول رادیو و تلویزیون رسید. تورج فرازمند همزمان با تشکیل دولت نظامی ارتشبد ازهاری، به عنوان دومین جانشین رضا قطبی به عنوان مدیرعامل این سازمان منصوب شد. با روی کارآمدن دولت شاپور بختیار و در حالی که بعضی از روزنامهها خبر از وزیر شدن تورج فرازمند داده بودند، وی برای سفری اداری از کشور خارج شد و دیگر هرگز بازنگشت. وی ده سالی را در فرانسه گذراند و بعد از آن به کالیفرنیا رفت. او تا یک هفته قبل از مرگ همچنان به کار نوشتن و ترجمه و برنامهسازی رادیویی در رادیو صدای ایران در لس آنجلس ادامه داد. تورج فرازمند در شامگاه روز شنبه ۱۹ خرداد ۱۳۸۵ در هشتاد و چهار سالگی در کالیفرنیا درگذشت. تورج فرازمند به عنوان یکی از چهرههای رسانهای نزدیک به جریانهای رسمی و حکومتی دوران پهلوی شناخته میشود. تحلیلهای او معمولاً در راستای توجیه سیاستهای کلان دولت وقت و روابط استراتژیک ایران با بلوک غرب (به ویژه ایالات متحده) بود. او وقایع سیاسی را از زاویهای تفسیر میکرد که با سیاستهای مدرنیزاسیون و جهتگیریهای دیپلماتیک رژیم پهلوی همراستا باشد. فرازمند به عنوان یکی از صداهای رسانهای دنیای غربگرای پیش از انقلاب شناخته میشود که نگاهی همسو با ساختار سیاسی وقت و سیاستهای خارجی آمریکا در خاورمیانه داشت.
[45]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، ج 20، ص 307.
[46]. همان، ص 441.
[47]. همان، ص 441.
[48]. همان، ج 21، ص 72.
[49]. همان، صص ۸۳ و ۱۶۴
[50]. حجتالاسلام غلامرضا حسنى بزرگآباد، مشهور به ملاحسنی در سال 1306 ش در شهرستان ارومیه در یک خانوادهی مذهبی متولد شد. تحصیلات ابتدایی را در زادگاه خویش به پایان رساند. او بعد از به پایان رساندن دوره مقدماتی برای ادامه تحصیل، عازم قم شد و در حوزه علمیه قم شروع به تحصیل کرد. در آنجا از محضر استادان بزرگی همچون امام خمینی و علامه سید محمدحسین طباطبائی بهره برد و از تفسیر و حکمت و فلسفه ایشان توشهها گرفت. او از سال 1342ش تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 نقش پُررنگی در مبارزات استان آذربایجان غربی داشت. حجتالاسلام حسنی در سال 1358ش بهعنوان امام جمعه ارومیه منصوب و در اولین دوره مجلس شورای اسلامی از ارومیه به نمایندگی برگزیده شد. در سال 1360ش با اوج گرفتن ترور شخصیتهای انقلابی و یاران انقلاب، او نیز که از فعالان منطقه ارومیه و فرد شناختهشدهای بود، دو مرتبه مورد سوءقصد قرار گرفت. حجتالاسلام حسنی در اردیبهشت 1397 درگذشت. (پایگاههای انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، مساجد استان آذربایجان غربی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی، چاپ اول، 1402، ج 1، ص 26؛ همچنین بنگرید به: مرحوم حجتالاسلام غلامرضا حسنی مجاهد نستوه در خطه آذربایجان، سایت مرکز بررسی اسناد تاریخی).
[51]. سند شماره 12، پیوست در همین مقاله.
[52]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، ج 21، ص 222.
[53]. همان، ص 334.
[54]. ماجرا از این قرار بود که در پی حوادث روز 21 دی 1357 در شیراز که به ساختمان ساواک حمله شد و مجسمههای شاه پایین کشیده شد، استاندار فارس برای حفاظت ایستگاه رادیوتلویزیون مرکز شیراز تعداد بیست نفر درجهدار و سرباز به سرپرستی یک نفر افسر ارتش را به محل ایستگاه اعزام کرد. در پی این اقدام مسئول حفاظت رادیو تلویزیون تلفنی چنین اعلام کرد که «حضور سربازان در مرکز رادیو تلویزیون ایجاد خطری بیشتر میکند، [همچنین] مردم با این دستگاه به علت پخش اعلامیههای انحصار [شاید اعتصاب] رابطه حسنه دارند و اگر سربازان در اینجا باشند بایستی بهطور مخفی خود را نگه دارند که در چنین شرایطی تصدیق میفرمایید امکان اجرای مأموریت میسر نیست و نمیتوان به موقع وارد عمل شد.» همان، 1386، ج 24، ص 40.
[55]. همان، ج 21، ص 219.
[56]. همان، 1385، ج 22، ص 38 و 137.
[57]. همان، صص 81، 131 و 189.
[58]. همان، ص 84.
[59]. سند شماره 13، پیوست در همین مقاله.
[60]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، ج 22، ص 88.
[61]. همان، ص 25 و 316.
[62]. همان، ص 302.
[63]. همان، ص 25.
[64]. همان، ص 25.
[65]. همان، ص 576.
[66]. سند شماره 14، پیوست در همین مقاله؛ انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، ج 23، صص 297، 354 و 422.
[67]. هدف شورای مؤسس اتحادیه کارکنان رادیو و تلویزیون در سه مورد بیان شده است: «1. شورای مؤسس به هیچ حزب و یا مرام خاص سیاسی وابستگی ندارد و فقط خود را خواستار حرمتهای انسانی و آزادی بیان و عقیده میداند. 2. شورای مؤسس تضمین واقعی برای آزادی بیان و عقیده را در شرایطی باور دارد که ملت اراده خود را بر رسانههای گروهی اعمال کند. 3. شورای مؤسس استقلال رادیو تلویزیون را بهگونهای برآورنده خاص ملت ایران میداند که این سازمان از طریق ضوابط قانونی بدون اعمال هر نوع قدرت دولت یا گروه فشار مرئی یا نامرئی نقش خود را در انتشار اطلاعات و اخبار صحیح و واقعی و تنویر افکار عمومی ایفا نماید.» (روزنامه. اطلاعات، 20 دی 1357، شماره 15756، ص 3).
[68]. همان.
[69]. دکتر شاپور بختیار در سال 1294 ه ش در منطقه بختیاری از پدری به نام سردار فاتح بختیاری و مادری به نام ناز بیگم دختر نجفقلی صمصام السلطنه نخستوزیر اواخر دوره قاجار متولد شد. وی از تحصیل کردههای مدرسه لائیک فرانسوی بیروت که عموماً مربوط به صهیونیستها بود و دانشگاه سوربن فرانسه در رشته حقوق میباشد. در زمان جنگ جهانی اول به ارتش فرانسه پیوست و پس از جنگ در سال 1324 به ایران بازگشت و به استخدام وزارت کار درآمد و در زمان نخستوزیری دکتر مصدق به معاونت وزارت کار منصوب شد. از آذر 1331 طبق اسناد لانه جاسوسی با آمریکاییها در ارتباط بود. این ارتباط 24 سند تا سال 1357 را در بر میگیرد. او پس از کودتای 28 مرداد 1332 به نهضت مقاومت پیوست و با تشکیل جبهه ملی به عضویت شورای مرکزی این حزب درآمد. بختیار در سال 1357 پس از سقوط دولت ازهاری از سوی شاه مأمور تشکیل کابینه شد. وی از سال 1344 با کنار زدن اللهیار صالح دبیر کل حزب ایران شد.
[70]. در این اعلامیه آمده است: «با نهایت تأثر و تأسف در بخش خبری نیمروز امروز رادیو، جناب آقای نخستوزیر به هنگام پاسخ گفتن نمایندگان مجلس شورای ملی در زمینه آزادی قلم و بیان در رادیو تلویزیون ملی ایران که چندی قبل از طرف شورای مؤسس اتحادیه کارکنان رادیو تلویزیون ایران عنوان شده بود، متنی سخت توهینآمیز از طرف ایشان مبنی بر اینکه کلیه کارکنان رادیو تلویزیون ایران پرونده ساواکی داشته و یا از طرف ساواک معرفی شدهاند و زمانی خود اینها سوگلی سازمان امنیت بودهاند؛ اینک دائی[داعی] آزادی هستند که واقعاً مضحک است، مطرح شد. عنوان کردن این مطلب از طرف نخستوزیر در چنین شرایطی که کارکنان رادیو تلویزیون ملی ایران همگام با برادران و خواهران هموطن خود خواستار آزادی هستند شدیداً توهینی به شرف و حیثیت افراد معتقد و وطنخواه تلقی شده است، لذا کارکنان رادیو تلویزیون مرکز خوزستان ضمن پشتیبانی مجدد خود از خواستههای شورای مؤسس اتحادیه کارکنان سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران و همبستگی با ملت اعلام میدارد چنانچه از سوی مقام نخستوزیر برای رفع این توهین اعاده حیثیت نشود، ساعت 20 امروز با اعلام قبلی کلیه فرستندههای مرکز خوزستان برای پخش صدا و سیما به عنوان اعتراض قطع خواهد شد.» سند شماره 15، پیوست در همین مقاله.
[71]. برای مطالعه بیشتر بنگرید به مقاله: «توهین شاپور بختیار به کارکنان رادیو و تلویزیون و واکنش آنها در دی ماه سال 1357»، سایت مرکز بررسی اسناد تاریخی.
[72]. روزنامه کیهان، 27 دی 1357، ش 10615، ص 6.
[73]. روزنامه اطلاعات، 28 دی 1357، شماره 15763، ص 4.
[74]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، 1386، ص 179.
[75]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، ج 24، ص 299.
[76]. روزنامه اطلاعات، 3 بهمن 1357، شماره 15767، ص 2.
[77]. همان، 4 بهمن 1357، شماره 15768، ص 7.
[78]. همان، 11 بهمن 1357، شماره 15773، ص 8.
[79]. همان.
[80]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، 1387، ج 25، ص 210. موضوع این درگیری در مطبوعات آن روز نیز بازتاب یافت. چنانکه روزنامه کیهان در شماره مورخ ۱۲ بهمن ۱۳۵۷، چنین گزارش کرده است: «گروهى از کارکنان تلویزیون امروز (12 / 11 / 57) بلافاصله پس از قطع پخش [مراسم ورود امام] با کیهان تماس گرفتند و چگونگى جلوگیرى از پخش برنامه را تشریح کردند. آنها گفتند: ما در ابتدا برنامه آرم تلویزیون را به این شکل پخش کردیم که به دست دو شیر دو گل، به جاى سر نیزه دادیم و به جاى سرود شاهنشاهى سرود ملى ایران یعنى سرود «اى وطن اى مرز پرگهر» را پخش کردیم. نظامیان بلافاصله پس از ورود به استودیو به این عمل اعتراض کردند و ما را از استودیو بیرون راندند. آنها در مقابل اعتراض ما گفتند: باید سرود شاهنشاهى و تصویر شاه را پخش کنید. آنها گفتند این درست است که شاه از ایران خارج شده ولى هنوز استعفا نداده است... شوراى مؤسس اتحادیه رادیو تلویزیون پس از قطع پخش برنامه به واحدهاى سیار تلویزیونى دستور داده است که مراسم تاریخى را دقیقاً ضبط کنند، اما به تلویزیون نیاورند؛ زیرا امکان توقیف و از بین رفتن آنها وجود دارد... به دنبال قطع برنامه ورود امام خمینى از طریق تلویزیون، امروز استودیوهاى رادیو نیز طبق اطلاعاتى که به دست ما رسیده اشغال شده و از پخش اخبار جلوگیرى به عمل آمده است.» (روزنامه کیهان، 12 بهمن 1357، شماره 10627، ص 2).
[81]. روزنامه اطلاعات، 12 بهمن 1357، شماره 15774، ص 8.
[82]. طبق توضیحات سند «[این] مراسم توسط گروه رپرتاژ رادیو تلویزیون ملی ایران وابسته به هیئت مؤسس فیلمبرداری و از کانال ده در منطقهای محدود پخش شد.» انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، ج 25، ص 288.
[83]. همان، ص 288.
[84]. همان، ص 331.
[85]. شهید حجتالاسلام فضلالله محلاتی «صدای انقلاب اسلامی ایران» را برای اولین بار در رادیو به گوش عموم شنوندگان و ملت ایران رساند. روایت ایشان از این واقعه به این شرح است: «وقتی که دولت بختیار آخرین رمقهایش را طی میکرد، اینها تصمیم گرفتند که حکومت نظامی اعلام کنند... بعد از اعلام حکومت نظامی ما آمدیم به امام عرض کردیم تکلیف چیست؟ بعضی از آقایان هم نظرشان این بود که فعلاً مردم بروند توی خانه و فردا صبح بیایند راهپیمایی کنند. امام فوری فرمودند: بروید با بلندگو توی خیابانها به مردم اعلام کنید تمام مردم باید ساعت چهار بعدازظهر بیایند توی خیابانها؛ این اعلام امام عجیب بود!... از تصمیمهای تاریخی و سرنوشت ساز امام همان تصمیم بود. اگر آن تصمیم نبود و آن شب حکومت نظامی بود، خدا میداند که چه میشد!... آن شب ما منزل امام بودیم و مرتب در تماس بودیم. بیسیمهای آنها را میگرفتیم. وسیلهای داشتیم که بیسیمهای دستگاه را میگرفتیم. دائم خبر میآمد فلان کلانتری ساقط شد... فردا صبح امام فرمود که شما بروید و مردم را توی خیابانها دعوت کنید برای اینکه دفاع کنند. حمله نکنند... عصر ما تصمیم گرفتیم که برویم رادیو تلویزیون را تصرف کنیم آنجا هم زد و خورد بود و بهخصوص در جام جم خیلی از نیروهای ارتشی استقامت میکردند. چون رادیو را اگر کسی بگیرد کار دیگر تمام است. من چهار نفر مسلح برداشتم و رفتم برای تصرف رادیو... یک مهندسی که من اسمش یادم نیست، در تماس با ما بود و میگفت اگر خودتان را برسانید داخل رادیو، من دستگاه را راه میاندازم. به هر صورت رفتیم.... از هر کوچهای که خواستیم برویم وارد خیابان شویم تیراندازی بود. وضعیت را در تماس به آن مهندس گفتیم که او گفت من در را باز میگذارم تا ماشین شما جلوی در معطل نشود و شما از دم پل با سرعت بیایید داخل و ما همین کار را کردیم و بدون اینکه گلولهای حتی به ماشین ما اصابت کند، وارد بیسیم شدیم... من یک نوار قرآن برده بودم و یک نوار «خمینی ای امام» به همراه یک سرود که آن روزها میخواندند. پیامی که امام به مردم مبنی بر دفاع داده بودند را هم داشتم. ما رفتیم آنجا و ساعت شش و ربع بود که رادیو را روشن کردیم و من گفتم: «بسم الله الرّحمن الرّحیم، این صدای انقلاب اسلامی ایران است...» مردم با شنیدن این صدا، غوغا کردند. من یک مقدار صحبت کردم و پیام امام را خواندم و نوارها را گذاشتم... ما یک ساعت آنجا رادیو را اداره کردیم. فریدون سحابی، برادر مهندس عزتالله سحابی هم همراه من آمده بود... گاهی من مینوشتم او میخواند و گاهی هم از حفظ صحبت میکردیم. دو دفعه پیام امام را گذاشتیم پخش شد و دو مرتبه نوار سرود را هم پخش کردیم. در همان ساعت شش و ربع تلفن کردند که جام جم هم گرفته شد و ما هم رفتیم جام جم. وقتی رفتیم دیدیم آقای [آیتالله] موسوی اردبیلی پیام امام را خوانده...» بنگرید به: صدای انقلاب؛ روایت شهید محلاتی از تصرف رادیو در ۲۲ بهمن، سایت خبرگزاری رسمی حوزه.
[86]. صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1387، ج 6، ص 124.
[87]. انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، همان، ج 25، ص 411.

اعلامیه کارکنان اعتصابی سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران (7 آذر 1357).

انتشار اعلامیه «ما در سوگ عزیزان شهید ملت ایران عزادار هستیم» از طرف کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران (13 آذر 1357).

سر دادن شعارهای «ضد حکومتی و قرائت اعلامیهای از امام خمینی بهوسیله گروهی از کارکنان مرکز فرستنده رادیو و تلویزیون خراسان (تایباد) (21 آذر 1357).

تظاهرات تعدادی از کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون ملی (22 آدر 1357).

اعلامیه کارکنان رادیو تلویزیون در اعتراض به سخنان شاپور بختیار (26 دی 1357).

اعلام پخش مراسم ورود امام خمینی از تلویزیون (11 بهمن 1357).

گزارش روزنامه اطلاعات از علت اختلال در پخش مراسم ورود امام خمینی از تلویزیون (12 بهمن 1357).

گزارش روزنامه کیهان از علت اختلال در پخش مراسم ورود امام خمینی از تلویزیون (12 بهمن 1357).

رضا قطبی، نخستین مدیر عامل رادیو تلویزیون ملی ایران.

نمایی از ساختمان قدیمی رادیو و تلویزیون ملی.

آرم رادیو تلویزیون ملی ایران که توسط مخالفان حکومت تغییر یافته و شیرهای نمادین، با کلاه نظامی و اسلحه به تصویر کشیده شدهاند.

گروه پخش مراسم ورود امام خمینی از کارکنان اعتصابی رادیو تلویزیون ملی.
تعداد مشاهده: 34










